Reportage

'Bij dit spel kan ik niet de baas spelen'

Hun moeder kan het nog steeds niet geloven: Pim en Jop, twee autistische broers, spelen samen. Zonder begeleiding én zonder ruzie, dankzij Pokémon Go. 'Iedereen die het doet, is vriendelijk.'

Pim (13)(met bril) en Jop (10). Beeld Aurélie Geurts

'Pidgey, Rattata, Weedle, weer Pidgey, Golbat, nog een Golbat, Pidgey, Voltorb, die is tof!, Magikarp, Pidg...'Jop (10) loopt op straat. Hij inventariseert zijn buit na een uurtje Pokémon Go. Zijn oudere broer Pim (13) loopt naast hem. 'Ik heb minder gevangen, maar mijn Pokéballen waren ook een beetje op!'

Gelukkig is Jops vangst ook een beetje Pims vangst, want de broertjes met autisme en ADHD gaan tegenwoordig dagelijks samen op stap. Zonder begeleiding en zonder ruzie. Moeder Wendy Franssen kan het nog steeds niet geloven. 'Bij andere activiteiten slaan ze elkaar de kop in, als je niet uitkijkt. Ik sluit niet uit dat de een de ander nog eens van de trap gooit. Daarom doen ze bijna altijd alles apart. Nu zie ik ineens dat hun band verbetert. Gek genoeg komt dat echt door dat spel.'

Pim weet alles van zijn autisme. 'Door mijn autisme speel ik altijd heel erg de baas', vertelt hij tijdens een van hun rondjes door de buurt. 'Maar bij dit spel kan dat niet.' Het is 34 graden. 'Door mijn autisme heb ik het nu ook niet warm. Daarom moest mijn moeder net zeggen dat ik eerst een korte broek aan moest doen.' Ze hadden inderdaad altijd bonje, geven de gebroeders Franssen toe. Vroeger ook al. Pim: 'Door mijn autisme word ik heel snel verdrietig of boos. Ik kan me nog herinneren dat we klein waren en ik Jop met een bezem sloeg. Niet omdat ik hem pijn wilde doen, maar omdat ik zelf zo overstuur was.' Jop kijkt op van zijn scherm, waar hij al lopende zojuist een zeldzame elektriciteitspokémon bij de kladden greep. 'Watte?!', zegt hij, enigszins verbaasd over het bezemincident. Dan, lachend: 'Mishandelaar!'

'Pokémon Go krijgt jongeren met autisme de deur uit'

Naar buiten gaan, bewegen, met vreemden praten: drie dingen die mensen met autisme niet graag doen, maar die hen met Pokémon Go ineens een stuk beter afgaan.

Dankbaar

Franssen had het effect van Pokémon Go niet kunnen voorspellen. De eerste berichten van enthousiaste ouders verschenen een paar dagen nadat het spel in de VS uitkwam op sociale media. 'Dank @Nintendo dat jullie mijn zoon het huis uit krijgen. Hij haat het buiten', twitterde een vader in Groot-Brittannië. 'Ik ben extreem dankbaar.' Het bericht van New Yorker Lenore Koppelman, moeder van de 6-jarige Ralphie, bracht de bal pas echt aan het rollen. 'Mijn autistische kind is aan het socializen!', schreef ze in kapitalen op Facebook. 'Aan het praten met mensen, aan het lachen naar mensen. Ik moet bijna huilen. Dit is geweldig.' Haar woorden leverden bijna 20 duizend likes op en werden duizenden malen gedeeld. In veel landen probeerden ouders het uit, en deelden hun eigen ervaringen online.

Pim en Jop vinden het leuk om meer samen te doen, maar ook om vaker buiten te zijn. Hiervoor zaten ze bijna altijd binnen, ook op warme dagen als deze. Soms spreken ze andere kinderen die ook Pokémonnen, vertelt Jop. 'Iedereen die het doet is altijd heel vriendelijk.' Door het spel praten mensen met autisme makkelijker met vreemden, merkt ook psychiatrisch verpleegkundige Lex Brouwer (Autismecentrum Dijk & Duin, onderdeel van Parnassia Groep). Tot zijn eigen verbazing ziet hij veel jongvolwassen cliënten sinds kort helemaal opleven. 'Dit spel krijgt dingen voor elkaar die mij niet lukt. Ze durven meer en voelen zich beter.' Deze jongeren normaal erg geïsoleerd, vertelt Brouwer. Ze gamen omdat ze de buitenwereld niet aankunnen. Pokémon trekt ze naar buiten. 'Je moet nooit te vroeg Hallelujah roepen, maar we denken er serieus over om het spel in ons behandelplan op te nemen.'

Beeld Aurélie Geurts

Uit de bocht vliegen

Volgens Brouwer worden veel externe prikkels, die voor mensen met autisme vaak lastig zijn, door de blik op het scherm niet ervaren. Iemand die Pokémon Go speelt staat in de buitenwereld, maar kan zich ook afsluiten. Jop vindt dat fijn. 'We praten nu met jou, maar horen ook heel hard dat die brommer voorbij rijdt, merken hoe fel de zon is en zien de blaadjes aan de bomen heel scherp. Het zijn heel veel dingen tegelijk. Op het scherm is dat niet zo. Daar weet ik wat er kan gebeuren.' Ruimtes waar veel mensen tegelijk zijn en praten blijven lastig, vertelt Pim. 'Op onze verjaardagen zitten wij altijd de helft van de tijd boven, in onze kamers.'

Psychiater Mirjam Rinne (Curium-LUMC) waarschuwt dat hobby's en spelletjes voor mensen met autisme snel een obsessie worden. 'Je moet wel oppassen dat ze niet uit de bocht vliegen.' Bij het gezin Franssen zijn daarom ook regels, vooral over speeltijd en opletten in het verkeer. Tijdens het wandelen komt een berichtje door het spel heen: 'Zijn jullie wel om half vijf terug?' Volgens Pim lopen ze vaak naar de Pokéstop bij de supermarkt of eentje de andere kant op. 'Dat is heel dichtbij. We lopen ook heel langzaam. Dat moet ook wel, als je iets wil vangen'.

Grappig

'Jop, fietsers', zegt Pim even later, als de fietsers in kwestie nog behoorlijk ver weg zijn. Jop loopt onverstoorbaar door. 'JOP, FIETSERS!' Pas als Jop zijn ogen van het scherm losrukt is zijn oudere broer tevreden. 'Zie je, er is altijd wel iemand die oplet.'

Thuis zit vader Patrick, bij wie de jongens vaak in het weekend verblijven, op de bank te wachten. Het zweet gutst van zijn voorhoofd. 'Het is hot hé, Job?', vraagt hij aan zijn jongste zoon. 'Hotter than my daughter', zegt Jop met een grijns. Oudere broer Pim vindt Jop heel grappig. Weet Jop ook iets leuks aan Pim? Jop denkt even na. 'Jij bent ook heel grappig. En ook heel irritant.'

Een Pokémon bij het Binnenhof in Den Haag. Beeld anp
Beeld Aurélie Geurts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden