BOEKRECENSIEGekromde tijd in Krems

Bij Claudio Magris kan blikkerend zonlicht op de muur al spannend zijn ★★★★☆

De filosoof Claudio Magris is een groot en gevoelig verteller. In Gekromde tijd in Krems mijmeren zijn hoofdpersonen over het leven en over de veranderende wereld om hen heen.

Wat betekent het om oud te worden? Hoeveel hebben we nog gemeen met wie we ooit waren? Claudio Magris (81) vraagt zich dat af in Gekromde tijd in Krems.Beeld Getty

Een oude man zit op een steen in het Karstgebergte, nabij Triëst. Beneden in de vallei vinden filmopnamen plaats. De man kijkt naar de acteurs, een jongen en een meisje, die een steile puinhelling beklimmen. Het is een scène uit zijn eigen jeugd; de acteur moet hém voorstellen in zijn jonge jaren, vlak voor de Grote Oorlog, toen hij op het lyceum zat in Triëst, destijds nog Habsburgs.

Het is zomaar een jongen, denkt de toeschouwer, hij weet niets van die tijd en eigenlijk begrijpt hij het verhaal niet dat hij speelt. Echt erg vindt de man het niet: zelf begreep hij er op die leeftijd vast niet veel meer van, en als hij zijn vroegere zelf nu zou tegenkomen, zou die hem waarschijnlijk net zo vreemd en onnozel voorkomen als de acteur.

Wat betekent het om oud te worden? Hoeveel hebben we nog gemeen met wie we ooit waren? In zijn nieuwe verhalenbundel Gekromde tijd in Krems laat de Italiaanse filosoof en schrijver Claudio Magris (81) vijf oudere heren mijmeren over zichzelf en de veranderende wereld om hen heen. Het decor is vertrouwd: Magris’ woonplaats Triëst, de streek Piemonte, een Oostenrijks plaatsje langs de Donau, waaraan de schrijver zijn beroemde, onlangs nog herdrukte ‘biografie van een rivier’ wijdde. Ook in deze bundel zijn er volop stromen en rivieren, als metafoor voor de buitenwereld die een van de heren wil indammen. En vooral als metafoor voor de tijd.

Helemaal lineair lijkt die tijd nooit te verlopen: heden en verleden wisselen elkaar af, vloeien in elkaar over, stromen samen in één moment. Soms heel concreet, zoals op de filmset in het sterke slotverhaal. Of in het weemoedige ‘De prijs’, over een oude schrijver die wegzinkt in zijn herinnering tijdens een etentje met jonge, hippe collega’s.

Soms wordt het filosofischer. In het titelverhaal beschrijft een Kafka-kenner hoe hij na een succesvolle lezing wordt aangeklampt door een nogal praatgrage vrouw. Zij beweert dat haar nicht, ene Nori, met hem in de klas heeft gezeten en vaak nog uitgebreid over hun vriendschap vertelt. Als een vriend met hetzelfde verhaal komt, besluit de man contact te zoeken met de hem onbekende Nori. En warempel: de stem aan de andere kant van de lijn begroet hem enthousiast en begint te kletsen alsof ze oude vrienden zijn.

Was het telefoongesprek nou de oorzaak of het gevolg van die vertrouwdheid, vraagt de man zich af. Of misschien allebei? Hij haalt het Zijn van Parmenides erbij, de ziel volgens Augustinus, krommingen in de ruimtetijd. Maar ook het Witte Konijn uit Alice in Wonderland, dat zegt dat ‘altijd soms maar een seconde duurt’, zonder begin en zonder eind. Het leven, concludeert de man, is een woekering van alle mogelijke tijden, een ‘duizelingwekkende stofwolk’.

Ook veel lezers zal het inmiddels duizelen, maar het vertoon van kennis dient een doel: dit verhaal, in het hart van de bundel, lijkt een theoretische sleutel, een filosofische fundering voor de rest van het boek.

Is Gekromde tijd in Krems dan ook de moeite waard als die schrijvers en denkers je niet veel zeggen? Of als je nauwelijks benul hebt van natuurkunde (zoals ik)? Zeker, want Claudio Magris is niet alleen een intellectueel, maar ook een groot en gevoelig verteller. Dat bleek vorig jaar nog uit de korte, persoonlijke schetsen in de bundel Momentopnamen, en dat blijkt opnieuw in deze mooie vertaling van Linda Pennings. Bij Magris kan blikkerend zonlicht op de muur al spannend zijn. Met of zonder kennis van natuurwetten.

Beeld De Bezige Bij

Claudio Magris: Gekromde tijd in Krems. Uit het Italiaans vertaald door Linda Pennings. De Bezige Bij; 96 pagina’s; € 22,99.

Interview

De Volkskrant sprak Claudio Magris bij het verschijnen van zijn vorige boek, Momentopnamen. ‘Schrijven is winst, maar onvermijdelijk ook verlies.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden