Interview

'Bij cartoons zijn de mogelijkheden oneindig'

Twee jaar lang, elke donderdag, sierden ze de achterpagina van Dag In Dag Uit; 19de-eeuwse gravures met een humoristisch onderschrift. Vandaag verschijnt de laatste. Cartoonist Zaza over zijn liefde voor de gedrukte gravure.

Hij wist het even niet meer. Zaza, pseudoniem van de Vlaamse cartoonist Klaas Storme (48), moest zoals elk jaar de taalbijlage van de Vlaamse krant De Standaard illustreren. Voor de vijftiende keer op rij: cartoons over d's en t's, de juiste schrijfwijze van pannekoek.

De deadline naderde.

Bij toeval bladerde hij door een bundeling teksten van The London Illustrated News. Nieuws uit de late 19de eeuw, voorzien van illustraties. Fijne lijnen, minutieus getekend, vakkundig gegraveerd.

Het was bijna het tegenovergestelde waar hij na een carrière als godsdienstleraar op 29-jarige leeftijd bij De Standaard mee begon: het tekenen van snelle cartoons, gebaseerd op de actualiteit van de dag - het gevolg van droedels tekenen tijdens ellenlange schoolvergaderingen, die hij uiteindelijk naar de krant faxte.

Eén afbeelding trok Zaza's aandacht in het bijzonder. Drie mannen in pak, samen in een fitnessruimte. In zijn gedachten begonnen ze te praten. Hij schreef het op, en plakte de tekst onder de gravure. Met slechts één zin creëerde hij een nieuwe wereld.

Dit is het, dacht Zaza.

Ze verschenen vanaf 2012 in weekblad Knack, later ook in de Volkskrant. Nu, zo'n vijfhonderd stuks later, is de Zaza-gravure een begrip. Aan de hand van drie eerdere afleveringen blikt de cartoonist terug: wat maakt een gravure goed, hoe vindt hij ze en waar zit de humor?

Klaas StormeBeeld Koen Broos

1) Eb, vloed, eb, vloed, eb, ik word er zo moe van, Ewald

Zaza: 'Voor veel mensen zijn dit gewoon twee mannen op het strand. Voor mij is het veel meer, in mijn hoofd gaat het dan al draaien! Een volwassen man, zittend op het strand. Dat feit alleen al is een verhaal op zich. Melancholie, een stukje onbestemdheid; dat spreekt mij aan.

'Ik zie de gravures zoals ze toen in het nieuws verschenen - maar ik wil het liever niet weten, ik knip het zelfs weg. Dan kan ik er makkelijker iets bij bedenken, bijvoorbeeld dat die man droevig is.

'Vaak is het een ingeving, zo had ik deze binnen tien seconden bedacht. Soms lukt dat niet en blijf ik schaven. Maar, er zijn wel een paar trucs. Humor is vaak contrast. Ik zou deze gravure heel kinderlijk kunnen maken met de zin: 'Ik wil graag schelpjes zoeken met jou.'

'In het begin bewerkte ik de gravure weleens. Deed ik de mond van een persoon open, zag de lezer wie sprak. Nu doe ik dat niet meer, de mensen moeten zelf maar uitzoeken wie aan het woord is.

'Soms maak ik nog een tekstballon, maar het onderschrift is het sterkst. De lezer bekijkt die als eerste en ziet dan pas de tekening, het gebeurt niet tegelijk. In die split second tussen die twee, daar ligt de humor. De associatie tussen tekst en beeld zorgt voor een verrassing, die de lezer, als die het onderschrift zou bedekken, niet zou zien.'

Beeld Zaza

2) Fleddy Melculy imitatol

Aan deze heb ik lang gewerkt. Door de snor, en misschien wel die tandjes, had ik door dat het om Freddy Mercury moest gaan. Ik had nog geen grap. In schriftjes schrijf ik veel zinnen op, voordat ik iets kies. Uiteindelijk heb ik de 'R' weggelaten.

'Sommige gravures hebben tientallen zinnen gehad. Af en toe moet je dat wegleggen, even iets anders gaan doen. Soms ben ik verliefd op de prent, maar kan ik geen goed onderschrift verzinnen. Ook dat moet je kunnen loslaten.

Beeld Zaza

'De prenten vond ik eerst in boeken op rommelmarkten. Ik schrok wel van de prijzen. Zo'n dikke bundel kost al snel 200 euro, ze zijn niet makkelijk verkrijgbaar. In een boek staan honderden prenten, maar ik gebruik er slechts een stuk of tien. Veel gaan over oorlog, over bekende mensen van toen, of over rampen. Daar heb ik niets aan. Ik ben op zoek naar menselijke taferelen, het liefst met meerdere personen. Ik zoek interactie.

'Ik had chance dat ik op een boekenmarkt in Lillo een zekere Walter tegenkwam. Hij moest hard lachen om die hoge bedragen. Nu zorgt hij voor die boeken. Hij belt als-ie goed materiaal heeft gevonden.'

Win een zazabundel

Het fraai uitgegeven De comeback van de sanseveria is de eerste bundeling van Zaza's gravure-cartoons.

Een exemplaar (ter waarde van 24,99 euro) is te winnen door de tien lezers die de geestigste onderschriften weten te bedenken bij bovenstaande gravure. Stuur uw welgemikte poging met 'Zaza' in de header voor 20 april naar didu@volkskrant.nl.

De te winnen gravure.Beeld Zaza

3) Piercingclub Victoria uit Venlo

'Deze is heel gaaf. Ik zag heel duidelijk dat het een gevangenenkamp is, maar toen kreeg ik de ingeving: dit is een piercingclub. Als je zo'n twist kunt maken - dat is wel het leukste moment van het beroep.

'Namen bedenken is niet lastig. Ik koos ze hier vanwege de twee V's. En voor het contrast: norse mannen kraaien niet echt victorie. Venlo dan weer omdat het bijna een dorpje is, een grote stad als Amsterdam heeft vast een piercingclub.

'Ik geniet als andere mensen om mijn grappen lachen. Dat missen cartoonisten vaak, de lach van het publiek. Daarom sta ik ook in het theater. Ik ben daar geen komiek, ik projecteer cartoons op een scherm en laat tekstballonnen weg. Dan praat ik met het publiek over wat zij daar zouden zetten. Misschien ga ik dat ook met gravures doen.

Beeld Zaza

'Bij cartoons zijn de mogelijkheden oneindig, bij gravures niet. Ik maak ook kinderverhalen op basis van gravures. Normaal bedenk je een verhaal en bel je de illustrator. Nu doe ik het omgekeerde, bij een prent bedenk ik een verhaal; een enorme beperking.

'Uiteindelijk blijf ik cartoonist, ik ga niet oneindig door met de gravures. De boeken worden een trilogie, daarna stop ik. Maar nu heb ik er plezier van. Het verzamelen en inscannen, dat is monnikenwerk, maar het onderschrift verzinnen niet. Dat is gewoon lol hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden