Biënnale Venetië oogt jonger en frisser dan ooit

Met een chic partijtje in het Palazzo Grassi, met risotto e dolci en geen toespraken, heeft Nederland woensdagavond de opening van de 47ste Biënnale van Venetië gevierd....

LUCETTE TER BORG

Van onze verslagggeefster

Lucette ter Borg

VENETIE

Het grote spektakel voltrekt zich immers elders, op tientallen plaatsen in de stad, maar vooral verderop, ten zuidoosten van Grassi. Daar, in de Giardini di Castello, zijn de stofwolken van bulldozers nog maar net opgetrokken, is het plaveisel voor de paviljoens op de valreep gevoegd, en worden planten per palletlading in borders gezet.

Gisterochtend liet artistiek directeur en kunsthistoricus Germano Celant de wereldpers op zijn Biënnale binnen. Achtenvijftig landen doen er dit jaar mee en zo'n 190 kunstenaars. Drieëndertig landen presenteren zich in de Giardini, de rest in palazzo's, musea en kerken in de stad en op de eilanden in de lagune.

De Aperto, de 'Biënnale' voor jonge kunstenaars, is al in 1193 afgeschaft, maar in plaats daarvan ging gisteren de Europarte open, onder grote belanstelling en met veel gegiechel om de obscene kunst van de Rus Oleg Kulik. Rudi Fuchs koos voor deze tentoonstelling de schilder Avery Preesman uit.

Het allerdrukst was het gisteren in het Italiaanse paviljoen waar Celant een stukje van de door hem samengestelde tentoonstelling Future Present Past toonde. Onder deze weidse titel brengt Celant drie generaties kunstenaars bijeen: vanaf de abstract-expressionsten uit de jaren vijftig en zestig, via de popart en conceptuele kunst, tot en met de hipste videokunst van het heden.

Ook werden gisteren de eerste Gouden Leeuwen uitgereikt, aan de minimalistische kunstenaar Agnes Martin en de Italiaanse beeldhouwer Emilio Vedova.

Het is voor het eerst in de 102 jaar van haar bestaan, dat de Biënnale in zo'n korte tijd in elkaar is gezet. Want nog tot december vorig jaar heerste de twijfel: moet er wel of geen Biënnale komen in het jaar dat ook de Dokumenta wordt georganiseerd? In januari pas viel de beslissing: ja dus, er kwam een Biënnale, en de arte povera-kenner Celant werd gelanceerd als artistieke lijsttrekker. Anders dan zijn voorgangers, de Fransman Jean Clair en de Italiaan Bonito Olivia, verdeed Celant geen tijd met tournees. Kunstenaars werden laat uitgenodigd en togen laat aan het werk.

Het gevolg van die aanpak stemt tot vreugde, al zien sommige paviljoens er op de dag van de opening nog uit alsof er net een bom is ontplofd. En moest uit Rusland nog halsoverkop een afvaardiging komen. Kritiek is er, dat wel. Celant zou te veel Amerikanen en te weinig Italianen (maar drie) voor zijn thema-tentoonstelling hebben geselecteerd. Maar kritiek hoort bij de Biënnale, zoals de leeuw bij Venetie hoort. Deze 47ste editie oogt in ieder geval in de keuze van kunstenaars jonger en frisser dan ooit tevoren.

De commissarissen van de diverse deelnemende landen kregen geen thema voorgeschoteld, maar waren vrij in de selectie van hun kunstenaars. Die selectie ging razendsnel. De Nederlandse commissarissen Leontine Coelewij en Arno van Roosmalen bijvoorbeeld, kregen van hun opdrachtgever de Mondriaan Stichting anderhalve week de tijd om de kunstenaars voor het Rietveld-paviljoen in de Giardini uit te zoeken. Hun budget bedroeg viereneenhalve ton, iets meer dan de helft van wat commissaris Chris Dercon twee jaar geleden te besteden had voor zijn presentatie van Marijke van Warmerdam, Maria Roosen en Marlene Dumas.

Coelewij en Van Roosmalen kozen voor installatie-bouwer Aernout Mik (1962) en grafisch kunstenaar Willem Oorebeek (1953). Beide kunstenaars maken geen 'makkelijke', het oog meteen verleidende kunst. Hun werk vergt tijd en concentratie. Mik, en in mindere mate Oorebeek hebben weliswaar in het buitenland geëexposeerd, maar zijn nog niet echt 'doorgebroken' (zoals Marlene Dumas bij de vorige Biënnale wel al was). En daarom komt deze presentatie uitstekend van pas.

Op de Biënnale brengen ze bijna geheel nieuw werk. Mik toont drie nieuwe video-installaties, vervreemdend en licht-absurdistisch zoals we van hem gewend zijn. Oorebeek vult vol flair de muren van het paviljoen met nu eens zinsbegoochelende, dan weer mysterieuze sprookjesachtige reproducties in sober zwart en wit.

Het gebouw zelf is van binnen ook niet meer zoals Rietveld het in 1954 bedacht. Verdwenen is het cerebrale 'vierkant in een vierkant'. In plaats daarvan zijn er welvingen en sensuele doorkijkjes. In plaats van in een doos waan je je nu afwisselendend in woonkamer, boudoir, film- of gymzaal.

De Biënnale van Venetië gaat op 15 juni voor het publiek open. Hoofdlocatie: Giardini di Castello. Germano Celants tentoonstelling Future, Present, Past is te zien in de Corderie dell'Arsenale. Beide geopend tot 9 november, dag 10-18u. Inl over andere Biënnale-tentoonstellingen verkrijgbaar in de Giardini en via internet: http://www.laBiënnale.it. De catalogus kost 70 duizend lire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden