Biënnale Istanbul toont lef met Armeense kunst

Honderd jaar geleden vond de volkerenmoord op de Armeniërs plaats. Armenië is daarom het thema van de veertiende Biënnale van Istanbul, die vandaag voor het publiek wordt geopend, al is de term 'genocide' in Turkije nog steeds taboe.

'The flesh is yours, the bones are ours' van Michael Rakowitz, 2015. Beeld Sahir Ugur Eren

Er ging dan ook een kleine trilling door de zaal toen curator Carolyn Christov-Bakargiev afgelopen tijdens de persconferentie het 'g-woord' in de mond nam. Het kunstevenement wordt volledig buiten de overheid om georganiseerd en kan daardoor doen wat het wil - maar het is ook gratis toegankelijk en heeft een groot Turks publiek.

Het Armeense accent is het resultaat van zorgvuldige diplomatie, grondige geheimhouding (de lijst met kunstenaars wier werk te zien is op de Biënnale van Istanbul werd pas deze week bekend) en vooral van private geldstromen die al eerder werden aangewend op de Biennale van Venetië van afgelopen zomer. Daar won Armenië, dat voor het eerst een eigen paviljoen inrichtte, prompt de Gouden Leeuw.

De club die dat mogelijk maakte, treft elkaar afgelopen donderdag opnieuw op een vip-boot die de 'friends and patrons' over de Bosporus naar de verst gelegen locaties brengt. 'Aanvankelijk wilden we van Istanbul niets weten', zegt Salva Guiragossian, dochter van de bekende Armeense schilder Paul Guiragossian, 'maar deze curator is zo slim: ze liet andere Armeense kunstenaars brieven schrijven waarin ze ons smeekten mee te doen.' De semi-abstracte doeken van haar overleden vader, waarop groepen mensen bij elkaar schuilen, hangen nu in museum Istanbul Modern. Vlakbij het werk van de jonge Turkse Asli Cavusoglu, die een oude Armeense verftechniek nieuw leven inblies.

'Hiver' van Paul Guiragossian, 1991. Beeld Sahir Ugur Eren

Het Armeense verzamelaarsechtpaar Peter Hrechdakian en Nathalie Oghlian, rijk geworden in de kunstmest, investeerde eerst in een project waarbij door middel van dna-onderzoek familieverwantschappen werden blootgelegd. Via de kunst ('het is vooral haar ding, ik zocht iets om de wanden te vullen') raakten ze betrokken bij de presentatie in Venetië, en ook weer hier. 'Bruggen bouwen' is nu hun doel. Net als dat van het Dilijan Art Initiative, een filantropische project van het Russische bankiersechtpaar Vardanyan-Zonabend. Hun adviseur Vadim Grigirian wil vooral wijzen op het culturele belang van de Armeniërs. 'Arshile Gorky was de leermeester van Jackson Pollock en Mark Rothko; zonder hem was er geen abstract expressionisme geweest.'

De poëtische film die Francis Alÿs over de verdwenen stad Ani maakte, getoond in een voormalig pakhuisje in de hippe wijk Beyoglu, blijkt onder het kunstpubliek een favoriet. Even verderop staat de scherpe installatie van Michael Rakowitz, een praatgrage Iraakse Amerikaan. Met zijn drie zalen vullende opstelling van tekeningen, gipsen ornamenten en dierenbotten brengt Rakowitz een macabere ode aan een Armeense vakman die talloze gebouwen in Istanbul, zoals het Yildiz-paleis, met gevel- en plafondornamenten decoreerde.

'Ik werkte samen met een Turkse decorateur die het vak ook van een Armeniër had geleerd en daar hoog over opgaf' vertelt Rakowitz. 'Hij hield echt van zijn leermeester. Maar toen hij hoorde dat dit werk zou worden getoond in het kader van de herdenking van de genocide van 1915, trapte hij me zijn werkplaats uit. Genocide, dat bestond niet.' Hij zucht. 'Ik wil met dit werk laten zien dat je de geschiedenis niet naar je hand kunt zetten door een woord in de ban te doen. Zelf ben ik een Arabische Jood - ook iets dat volgens veel mensen onbestaanbaar is.'

Wat het Turkse publiek ervan vindt, hoort hij vanaf vandaag.

Istanbul Biennale, t/m 1 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden