Bibliotheken krijgen het zwaar tegen grote uitgevers

De wetenschappelijke bibliothecarissen maken zich op voor een hard gevecht. Gezamenlijk gaan ze de strijd aan met de machtige uitgevers om een eind te maken aan de prijsverhogingen....

De situatie is te vergelijken met wat in de Amerikaanse Jerry Springer Show bekend staat als de zogeheten double hair-pull: twee vrouwen trekken hard aan elkaars haar en zakken zo langzaam door de knieën.

Op dezelfde manier verhogen de grote uitgevers als Reed Elsevier en Wolters Kluwer ieder jaar hun prijzen, waarna bibliothecarissen abonnementen schrappen, waarna uitgevers op hun beurt de prijs verder opschroeven, enzovoorts.

'De grote uitgevers maken misbruik van hun monopoliepositie', stelt bibliothecaris N. Verhagen van de Universiteit van Amsterdam. Hij wil samen met de andere universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek en de bibliotheek van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen een vuist maken tegen machtige uitgevers. De vraag is of dit clubje sterk genoeg is om multinationals als Elsevier Science, Kluwer Academic of Springer Verlag aan te pakken.

Uit een steekproef in de kasten van de Amsterdamse universiteitsbibliotheek blijkt dat van 25 medische en technische tijdschriften de abonnementsprijs door de uitgevers in vier jaar tijd verdubbeld is.

Betaalden lezers van Biophysical Chemistry vier jaar geleden nog 2225 gulden voor een abonnement, in 1999 waren zij al 4704 gulden kwijt. Een nog gespecialiseerder weekblad als Tetrahedron kost zelfs 21.047 gulden per jaar. Die prijzen zijn zo hoog, omdat de oplage klein is (gemiddeld ongeveer duizend stuks) en de uitgevers winstmarges van meer dan 40 procent gewend zijn.

De rekening wordt betaald door de belastingbetaler en door de wetenschapper. Zo heeft de Universiteit van Amsterdam jaarlijks acht miljoen gulden te besteden aan uitbreiding van de collectie, maar meer dan de helft van dat budget wordt opgeslokt door tijdschriften. Daarnaast neemt de keuze af. Beschikte de Amsterdamse universiteit begin jaren negentig nog over 17 duizend tijdschriften, daar zijn dit jaar nog maar 12 duizend van over. De Technische Universiteit Delft halveerde het aantal titels zelfs van 13 duizend naar 6500.

Door voortaan en masse 'onredelijke prijsverhogingen en ongunstige leveringsvoorwaarden' te weigeren, maken de vijftien verenigde bibliotheken kans dit proces te stoppen. Vooral als zij daarbij steun krijgen van buitenlandse universiteiten. Mogelijk biedt Elsevier Science (30 procent van alle wetenschappelijke titels) hen een package deal aan voor de electronische databank Science Direct. De uitgever wil deze graag promoten, terwijl de bibliothecaris alle geschrapte titels weer terugkrijgt in elektronische vorm.

Mocht dat niet lukken, dan worden de wetenschappers in stelling gebracht. Zij krijgen het verzoek elders hun resultaten te publiceren, omdat een uitgever niet wil buigen. Maar of dit deel van de strategie van de bilbliotheken gaat lukken is twijfelachtig: wetenschappers moeten regelmatig publiceren en ze doen dat bovendien bij voorkeur in het meest gezaghebbende tijdschrift. Dat levert meer punten op voor de zogeheten citation index. En dat levert weer extra geld op voor verder onderzoek. Wat de bibliothecaris wil, is van ondergeschikt belang.

Als alle middelen tekort schieten, kunnen universiteiten altijd nog eigen tijdschrift maken. Zo experimenteert TU Delft al met een elektronisch tijdschrift voor industriële vormgeving. De uitgevers maken zich echter niet al te veel zorgen over deze ontwikkeling. De waarde van The Lancet of The Journal of Financial Economics, weten zij, zit in de reputatie. En die is in een elektronische wereld even moeizaam op te bouwen als in een papieren. De Amsterdamse bibliothecaris Verhagen vergelijkt dat gegeven graag met De Nederlandsche Bank die de hardheid van de gulden garandeert.

'Vind daar maar eens een alternatief voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden