Bezoek Poetin in een ijswak

Een satirische toekomstroman uit 2004 van Andrej Koerkov die in Oekraïne speelt, is nog zo bizar niet, zoals de realiteit sedertdien uitwijst....

In het voorjaar van 2005 was de Oekraïens-Russische schrijver Andrej Koerkov (1961) het middelpunt van een literaire rel toen medewerkers van het Russische ministerie van Informatie trachtten te voorkomen dat hij zou deelnemen aan de Salon du Livre in Parijs. De Franse organisatoren gaven niet toe en Koerkov werd zelfs tot eregast van de boekenbeurs gebombardeerd.

Kort daarop verdwenen zijn boeken uit de Russische schappen en kregen Russische uitgeverijen waarmee Koerkov al contracten had lopen het dringende advies de boeken van deze auteur niet uit te geven. Een reden voor deze pesterijen waren volgens Koerkov zelf de commentaren die hij eind 2004 voor westerse kranten over de verkiezingen en de Oranje Revolutie in Oekraïne schreef.

Zo noteerde hij op 25 november van dat jaar in The Guardian: ‘niemand twijfelt eraan dat de verkiezingen vervalst zijn.’ Een andere reden van het Russische misnoegen was waarschijnlijk Koerkovs roman De laatste liefde van de president, die in Oekraïne zo’n half jaar vóór de verkiezingen was verschenen. In de roman wordt Poetin ten tonele gevoerd als hij in het jaar 2013, inmiddels weer president van Rusland, buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders ontvangt ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan van de Romanov-dynastie.

De ceremonie voltrekt zich, hartje winter, in een kolossaal openluchtzwembad in Moskou, waar de groten der aarde in wakken een duik dienen te nemen om vervolgens in het ijzige water bij Poetin op audiëntie te gaan.

In de roman is voor de Russische president overigens maar een kleine rol weggelegd. De hoofdpersoon is Sergej Boenin, president van Oekraïne sinds 2011. Boenin heeft na de implantatie van een donorhart te kampen met een bizarre huidziekte, die hem van top tot teen met sproeten bedekt. De weduwe van de donor heeft contractueel bedongen dat zij in de buurt van het hart van haar overleden man mag blijven, zodat er voor haar een apart kamertje in het presidentiële paleis moet worden ingericht. En dan blijkt ook nog eens dat de oligarch Kazimir het donorhart met een chip heeft laten uitrusten waarmee de president gevolgd, afgeluisterd en ook om hals gebracht kan worden.

En dit zijn niet Boenins enige kopzorgen: het katholicisme rukt op en het Vaticaan wil de verschijning van genetisch gemodificeerde aardappelen ter grootte van voetballen in de moestuin van een behoeftige Oekraïense weduwe als goddelijk wonder erkennen.

Het Moskouse patriarchaat op zijn beurt wil de relikwieën van de heilige grootmartelaar Vladimir Oeljanov Lenin in processie van Moskou naar Kiev laten brengen. En alsof het niet genoeg is dreigt de oligarch Kazimir de elektriciteitstoevoer af te sluiten.

Na de Oranje Revolutie is wel gewezen op Koerkovs voorspellende gaven: het door een dioxinevergiftiging gehavende gezicht van Viktor Joesjtsjenko bracht bij menigeen Boenins huidaandoening in herinnering.

In de roman wordt Boenin net als Joesjtsjenko vergiftigd (na Joesjtsjenko’s vergiftiging werd Koerkov door twee generaals van de geheime dienst uitgenodigd voor ‘een gesprek’ met koffie en cognac) en ruim voordat in de werkelijkheid het energieconflict tussen Rusland en Oekraïne losbarstte liet Koerkov dit al in De laatste liefde van de president gebeuren.

In de roman komen grofweg drie episodes uit Boenins leven aan de orde, die in korte fragmenten dooreen geweven zijn. De eerste periode beslaat de zieltogende laatste jaren van de Sovjet-Unie waarin de jonge Boenin zijn eerste liefdes beleeft en aan zijn opmars in het zakenleven begint. In de volgende periode, aan het begin van het millennium, is Boenin al een hoge regeringsfunctionaris.

Ten slotte volgen de jaren waarin Boenin het tot president heeft geschopt.

Die laatste periode, met de eenzame president die zich door vijanden en complotten omringd weet en alleen nog troost lijkt te vinden in de drank, is verreweg het sterkst; ook de beschrijving van de kommervolle nadagen van de Sovjet-Unie is lezenswaardig.

Maar al met al heeft de roman iets onevenwichtigs. Dat heeft vermoedelijk te maken met de vlakke, laconieke toon die in het hele boek overheerst. Het is een register dat in de satirische passages werkt maar op andere momenten tekortschiet.

Aai Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden