Betrapt

Pak, ik heb je. Een fractie Pvan een seconde blijft het groene cirkeltje stil staan op een gezicht; daarna vervolgt het zijn weg over het beeldscherm van de bewakingscamera, op zoek naar een volgend gezicht....

In die superkorte rustpauze kijkt een computer of het omcirkelde gezicht voorkomt in een databestand met personen die de toegang tot winkelcentrum Zuidplein is ontzegd. Als dat het geval is, gaat er een piep en kan de bewaking uitrukken.

In de controlekamer van het Rotterdamse winkelcentrum kunnen van twintig bewakingscamera's tegelijk beelden worden bekeken. Dat doet één man. Big Brother heeft daarom hulp gekregen, in de vorm van een gezichtsherkenningssysteem dat op een bewakingscamera is aangesloten.

Technisch gezien werkt de systeemsoftware, blijkt uit een vorige week afgesloten experiment met 25 vrijwilligers, onder wie politiemensen, bewakers van het winkelcentrum en medewerkers van het ict-bedrijf LogicaCMG, de uitvoerder van de proef. Foto's van de 25 zijn in een databestand opgeslagen. De afgelopen weken zijn ze langs de bewuste camera gelopen, tussen het winkelende publiek.

'In meer dan 90 procent van de gevallen werden de personen herkend', zegt projectleider Arnoud van Zuijlen van het ict-bedrijf. Het winkelcentrum overweegt een biometrisch systeem aan te schaffen om effectiever veelplegers met een recent geïntroduceerd 'collectief winkelverbod' (alle winkels) buiten de deur te houden. Dat geeft minder diefstal, is de ervaring.

Het Rotterdamse winkelcentrum beslist binnen twee maanden of zo'n herkenningssysteem zal worden aangeschaft. Als dat gebeurt, dan voor twee à drie strategisch opgestelde camera's, verwacht Monique van Geemert, beheerder van het winkelcentrum.

Het winkelcentrum kent op dit moment zegge en schrijve één veelpleger, van wie de foto - zonder persoonsgegevens - is verspreid onder de winkeliers. Volgens Van Geemert gaat er een preventieve werking uit van de proef. Er worden in het winkelgebied gemiddeld tien personen per week opgepakt voor diefstal, een topje van een ijsberg.

Als er niet meer mensen mogen worden opgeslagen in het databestand, komt de investering (enige duizenden tot tienduizenden euro's) er niet uit. Dat betekent dat de definitie van veelpleger moeten worden opgerekt. Omdat het hier openbare ruimte betreft, neemt de politie het voortouw. Het huidige criterium: vijf diefstallen in een jaar, en de verdachte moet op een lijst van justitie staan.

Om overlast te beperken, willen winkeliers die criteria aangescherpt zien. Justitie, politie en het winkelcentrum overleggen hierover, met de privacywetgeving als naslagwerk op tafel. 'Er is een tendens tot oprekken', signaleert biometrie-expert Ronald Hack van LogicaCMG. 'Enkele jaren geleden was er groot wantrouwen tegen bewakingscamera's. De acceptatie is nu groot, omdat de overlast zichtbaar afneemt. De consument wil meer veiligheid.'

Spijkerbroekenwinkel De Rode Winkel in Utrecht, waar door beveiligingsfirma Initial Varel met zelf ontwikkelde apparatuur ook een herkenningsproef is gedaan, heeft het wat regels betreft makkelijker. Het systeem staat in een winkel; de eigenaar mag bepalen wie hij toelaat. Twaalf vrijwilligers waren de afgelopen maanden betrokken bij de proef, die uitstekend is verlopen, aldus Initial Varel.

De kledingketen wil de techniek ook toepassen in elf andere filialen. Ze onderzoekt de juridische kanten van uitwisseling van bestandsgegevens tussen filialen en tussen andere winkels in de buurt.

Het systeem in De Rode Winkel is sinds een maand operationeel, als eerste in Nederland. In het databestand zijn nu drie personen opgeslagen, vanwege diefstal in die specifieke winkel. Het zijn er zo weinig omdat publiciteit rond dit systeem veelplegers afschrikt. Het aantal gepakte winkeldieven is gedaald van gemiddeld zestien naar één per maand.

Geen van die drie is na het eerste incident teruggeweest in de winkel, althans hij is niet herkend door het camerasysteem. En daar zit een niet onderzochte zwakte, door kritische onderzoekers van het Telematica Instituut van de TU Twente aangeduid als 'een slapstick'. Wegkijken van de camera, een reflecterende bril, een pet diep over de ogen, en de gezichtssoftware raakt op zijn minst in de war. Dat betekent geen herkenning.

De 'succesvolle' proeven in Rotterdam en in Utrecht zijn gedaan met vrijwilligers, die in principe weten hoe ze moeten lopen, niet met dieven die moedwillig systemen willen belazeren. Het Platform Criminaliteitsbeheersing Amsterdam wil daarom een stap verder. Het heeft een proef in voorbereiding met een databestand met echte veelplegers met een collectief winkelverbod.

De proef zou voor de zomer moeten beginnen. Maar eerst zullen nog de technische kanten én de juridische aspecten nader worden onderzocht: in overleg met justitie zullen grenzen van de privacywetgeving worden verkend. Over de locatie wordt overlegd. Diefstalgevoelige winkelcentra zijn er genoeg: Magna Plaza, Gelderlandplein en Kalvertoren, om een paar hardnekkige te noemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden