RECENSIE

Bestseller Vaderland biedt geschakeerde visie op Baskische samenleving tijdens ETA-terreur

Boek (fictie) - Vaderland

Bestseller Vaderland biedt een geschakeerde visie op de Baskische samenleving tijdens de ETA-terreur.

Vele, maar niet alle draden zijn goed geweven in deze roman.

Vaderland van Fernando Aramburu staat al anderhalf jaar lang vrijwel onafgebroken op de eerste plaats van de Spaanse bestsellerlijsten en lijkt daar voorlopig niet weg te slaan. Niemand had verwacht dat de roman zo'n succes zou worden.

In de Spaanse pers schoten de verklaringen als paddestoelen uit de grond. Vaderland is de grote roman over de impact van de ETA-terreur op de Baskische samenleving, zo heette het. En: Vaderland houdt de Basken een spiegel voor en werkt als een catharsis. En ook: voor de rest van Spanje is de roman een eyeopener. Zo erg was het dus in Baskenland gedurende de bijna vijftig jaar dat de ETA aanslagen pleegde, mensen afperste, ontvoerde en vermoordde en met haar daden de van oudsher in zichzelf gekeerde regio tot op het bot verdeelde.

Fictie ***
Fernando Aramburu
Vaderland
Uit het Spaans vertaald door Hendrik Hutter.
Wereldbibliotheek; 574 pagina's; euro 24,99.

Vaderland heeft als vertrekpunt het moment waarop de ETA in de herfst van 2011 verklaart de wapens neer te zullen leggen. Vandaaruit duikt de roman de geschiedenis in. In maar liefst 125 hoofdstukken vertelt Aramburu het mozaïekvormige verhaal van twee families die innig met elkaar bevriend waren totdat het nationalistische gif en geweld hen ver uit elkaar drijft en hun kleine dorpsgemeenschap verandert in een sociale dictatuur. Wie de ETA niet steunt of tolereert, heeft niet alleen te vrezen van de terroristen, maar wordt ook nog eens uitgekotst door zijn dorpsgenoten, inclusief de priester en de winkeliers.

Dat overkomt Txato, de selfmademan die aan het hoofd staat van een transportbedrijf. Vanaf het moment dat hij weigert nog langer 'revolutionaire belasting' te betalen aan de ETA wordt hij bedreigd, belasterd en, ten slotte, vermoord. Joxe Mari, de zoon van zijn vroegere boezemvriend Joxian, is betrokken bij de laffe moord. De twee families hadden al jaren geen contact meer vanwege de radicalisering van Joxe Mari en zijn moeder Miren, die de keuze van haar zoon te vuur en te zwaard verdedigt.

Aramburu heeft ervoor gewaakt de twee families als twee massieve ideologische blokken tegenover elkaar te plaatsen. Txato mag dan geen fanatieke nationalist zijn, hij is wel een Bask in hart en nieren. Anderzijds flirt zijn dochter weer wél met het nationalisme, terwijl zijn zoon en zijn vrouw op hun beurt niet zoveel op hebben met politiek. Ook in de andere familie heb je verschillende smaken. Vader Joxian is een lafhartige goedzak die zijn vrouw niet durft tegen te spreken, terwijl hun dochter Arantxa en hun andere zoon Gorka zich verzetten tegen het fanatisme van hun moeder en broer.

Aramburu brengt meer nuances aan. Zo is de verwijdering tussen de twee families niet alleen een kwestie van ideologie, maar ook van afgunst. Txato was een succesvolle ondernemer en Joxian een eenvoudige loonslaaf, en dat zat de fanatieke (en zeer gelovige) Miren helemaal niet lekker. Ook gruwt ze van Gorka's homoseksualiteit en neemt ze het haar dochter kwalijk dat ze trouwt met een man die niet van Baskische afkomst is.

De weduwe van de vermoorde transportondernemer is evenmin een schoolvoorbeeld van ruimdenkendheid. Zo vindt ze het maar niks dat haar zoon, arts van beroep, iets krijgt met een verpleegster. Kenmerkend voor Aramburu's geschakeerde visie op de Baskische samenleving tijdens de terreurjaren is ook dat hij laat zien dat niet alleen de ETA, maar ook de Spaanse politie grof geweld gebruikte.

Maar niet alle draden zijn goed geweven in deze roman. Het is knap dat Aramburu al die hoofdstukken telkens weer op een verrassende manier laat beginnen, maar een afknapper is dat hij nogal eens in herhalingen vervalt, overbodige uitleg geeft of zijn personages tegelwijsheden in de mond legt. Jammer is ook dat een aantal verhaallijnen een nogal merkwaardige wending nemen tegen het einde van de roman. ETA-strijder Joxe Mari komt tot het besef dat hij zijn jonge jaren heeft vergooid nadat hij in de gevangenis door een bezoekster is ontmaagd. Miren heeft op de dag dat haar zoon met zijn vriend trouwt ineens geen moeite meer met zijn homoseksualiteit. En de weduwe van de vermoorde transportondernemer kan in vrede sterven nadat Joxe Mari haar om vergiffenis heeft gevraagd.

Dat is allemaal een beetje te mooi, te makkelijk en te zoetsappig om geloofwaardig te zijn. Maar misschien is het juist ook wel aan deze weeffoutjes te danken dat Vaderland een bestsellersucces is geworden.


MH1>De ETA had niets heroïsch

Correspondent Maartje Bakker interviewde schrijver Fernando Aramburu. 'De ETA-terreur ken ik uit eigen ervaring. Ik schrijf vanuit pijn' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.