'Beste theater is de persconferentie'

Een generaal die in de 'press room' van het Pentagon een tekst van Antonin Artaud declameert: Peter Sellars is nooit te beroerd om te actualiseren....

Van onze medewerkster Marian Buijs

Hij is in Brussel om zijn voorstelling For an end to the judgment of god/Kissing god goodbye te monteren. Twee monologen: eentje van de Amerikaanse dichteres June Jordan, voorafgegaan door een tekst van Antonin Artaud, een van de grondleggers van het moderne theater die de wereld afstruinde op zoek naar rituelen, dansen en andere theatrale happenings.

Een woedende tirade is het, tegen de dierlijke verwording van de mens en een profetische waarschuwing tegen de gevaren van het Amerikaanse imperialisme.

Sellars: 'Artaud schreef deze tekst in 1947, op het eind van zijn leven. Hij had negen jaar in inrichtingen gezeten, had 57 electroshocks gehad, zijn haar en zijn tanden vielen uit, hij leed fysiek en mentaal ongelooflijke pijn. Maar dat was ook de pijn van de wereld. Hij is zo open, zo verwondbaar, dat voel je lijfelijk als je die tekst leest.'

Sellars, nooit te beroerd om een tekst of een situatie te actualiseren, legt Artauds woorden in de mond van een Amerikaanse generaal in de press room van het Pentagon. 'Persconferenties zijn het theater van onze tijd. Dat is de enige theaterkunst die de laatste twintig jaar is ontwikkeld.'

Hij schatert. 'Tot in de perfectie. Op de plasmaschermen en de video's zien we de computerstip waarmee de precisie van een bombardement wordt aangegeven, maar niet het verdriet van de Iraakse moeder die haar zoon verliest. Ons nieuws is clean. Daar zijn we aan gewend. Ik gebruik het format van CNN, het tempo is alleen veel langzamer. Normaal schieten de beelden zo snel voorbij dat je er eigenlijk niet mee bezig hoeft te zijn. Als het zo traag gaat, moet je je wel verdiepen in wat je ziet. Dat heeft een heel vreemd effect.'

Hij maakte deze voorstelling nog vóór de gebeurtenissen van 11 september. Na die ramp stelde zijn producer voor om alles voor het komende jaar af te gelasten. 'Hier moesten we een antwoord op hebben. En dan vooral op de reactie van de westerse wereld: het wantrouwen tegen vreemdelingen, het sluiten van de grenzen. Daarom maakten we een voorstelling die juist ging over asielzoekers en vluchtelingen, The children of Heracles, naar een onbekende tragedie van Euripides.' De productie was te zien op de Ruhrtriennale.

Inmiddels is hij aangekocht door het Holland Festival (HF). Sterker nog, zo meldt Sellars' producer: The Children of Heracles wordt de openingsvoorstelling van de HF-editie 2004, die zal worden gehouden in Amsterdam van 4 tot en met 27 juni. 'Elke avond begint met een live gesprek met mensen die professioneel of persoonlijk met vluchtelingenzaken te maken hebben. Rechters, VN-officials, vluchtelingen zelf. Elke avond anderen. Mensen die we in de ogen kunnen kijken, niet op tv, maar echt, levend. Pas daarna kunnen we naar Euripides kijken.'

Zijn bezorgdheid over wat er in de wereld gebeurt, steekt Sellars nooit onder stoelen of banken. 'De regering heeft het geld voor cultuur nog meer teruggedraaid, een armetierig cultureel leven leidt tot een armetierige samenleving. Cultuur is geen luxe, geen extraatje, maar de basis van een samenleving, het creëert communicatie, contact tussen mensen.

'Als dat er niet meer is, dan ontbreken de instrumenten om echt samen te leven. In de VS gebeurde dat na de periode-Reagan. Europa volgde volgens Amerikaans model. Nu, twintig jaar later, realiseren we ons wat de gevolgen zijn. Nu gebruiken we hetzelfde geld om gevangenissen te bouwen. Een slechte investering.

'Het is belangrijk om als Amerikaanse kunstenaar deze dingen te laten zien in Europa, daar volgt men het VS-model. Kijk naar Nederland, daar is de politiek de laatste twee jaar zo gewelddadig geweest, op de Amerikaanse manier. Dat zie je in de hele samenleving. Het wordt wreed, gewelddadig. 'Plotseling behandelt iedereen elkaar hard en liefdeloos, vol geweld, maar een mens is broos, gemakkelijk te verwonden. Theater is in zo'n tijd belangrijker dan wat dan ook. Daar en op festivals kunnen mensen elkaar nog ontmoeten. Elkaar in de ogen kijken.'

De festivals die Sellars organiseert zijn geen sjieke supermarkten waar mensen kunnen consumeren, maar plekken om te maken, te creëren. En om contact te maken met elkaar. 'Alles wat ik nu doe komt voort uit het festival in Los Angeles. Het probleem is dat er heel weinig kunst is die voldoet aan de eisen van deze tijd. De kunst zelf moet ook beter worden, moediger. De meeste kunst is gedateerd.

'Kijk naar de Sovjet-Unie, daar waren de kunstenaars alleen maar getraind om ergens tegen te zijn, zich te verzetten. Toen ze de ruimte kregen, wisten ze niet meer hoe ze ergens vóór moesten zijn, positief. Onze tijd lijkt daarop. Kunstenaars moeten zich inzetten om onze verbrokkelde samenleving weer op te bouwen, dat vraagt energie en visie en de bereidheid samen te werken. Opbouwen en vrede stichten, dat is een taak voor de kunst.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden