‘Beschadigd beeld tonen is te veel eer voor dieven’

De Singer-directeur laat de zwaar gehavende Denker restaureren. Dat stuit op verzet.

Van onze verslaggever Merlijn Schoonenboom

Hoe authentiek is een kunstwerk nog, als het zwaar gerestaureerd is? Dat is het hart van de discussie, die speelt rond de geplande restauratie van De denker van Rodin in het Singer Laren.

Zeven bronzen beelden werden op 17 januari 2007 uit het museum gestolen. Onder hen bevond zich een afgietsel van de befaamde De denker (ontwerp 1881) van de Franse kunstenaar Auguste Rodin. Vijf dagen later werden ze zwaar gehavend teruggevonden. Er was geprobeerd het 71 cm hoge beeld in stukken te snijden om het brons te verkopen. Een onderbeen is eraf, het schedeldak is gekliefd.

Het museum heeft nu laten weten tot restauratie over te willen gaan. Dat die beslissing twee jaar op zich heeft laten wachten, is niet vreemd, zegt Jan Rudolph de Lorm, sinds twee dagen de nieuwe museumdirecteur. ‘Dit is geen zwart-wit-verhaal. Er is geen eenduidige norm. Ethische vragen en verschillende belangen spelen hierbij een rol.’

Polemiek
Waarom het zolang duurde? Er werden commissies ingesteld, maandenlang zijn specialisten geraadpleegd. Ondertussen barstte er een polemiek los. Frits Scholten, hoofdconservator beeldhouwkunst van het Rijksmuseum Amsterdam, stapte uit de museumcommissie van het Singer, omdat hij zich tégen restauratie keerde. De ‘Commissie van Beheer’ besloot na advies van specialisten tot restauratie over te gaan.

Volgens Scholten maakt restauratie ‘een decorstuk’ van het beeld. ‘Het is geen Rodin meer, en zal dat ook nooit meer worden’, schreef hij maandag in NRC Handelsblad. Hij, en anderen met hem, pleiten ervoor het beeld beschadigd tentoon te stellen. Net zoals een afgietsel van De denker in het Museum of Art in Cleveland (Ohio, VS) dat in 1970 bij een bomaanslag werd beschadigd. Het beeld kan daarmee ‘een krachtig symbool van kunstvandalisme’ worden, denkt Scholten, en met het verzekeringsgeld kan het museum een nieuw afgietsel kopen.

Prietpraat
‘Onzin’, reageert Singer-directeur De Lorm nu voor het eerst op de discussie. ‘Ik snap dat deze discussie woedt. Maar dit is intellectualistische prietpraat.’ Volgens hem heeft de beschadiging niets te maken met de ‘traditie van iconoclasme’, zoals is geopperd. Het gaat hier niet om een ideologische aanslag op kunst, maar om ‘oliedom vandalisme’. Er een getekend symbool van maken is ‘te veel eer voor de dieven’.

De Lorm bestrijdt dat de authenticiteit van het werk zal verdwijnen door restauratie. Het beeld is namelijk méér dan ‘gewoon’ een vintage Rodin-afgietsel, één van de enkele tientallen die er direct na de dood van de beeldhouwer zijn gemaakt. De extra betekenis van dit beeld ligt er in dat het is gekocht door Anna Singer, de oprichter van het museum. ‘Het is de kroon op haar werk. De Singers zijn als het ware de heiligen van dit museum, en dit is hun kroonjuweel. Het is onze taak om dit aan het publiek te tonen.’

Ziel
Niet alleen het ‘handschrift van de beeldhouwer’, maar ook de ‘hand van de verzamelaar’ is onderdeel van de ervaring van het beeld, vindt De Lorm. ‘Bij de beslissing tot restauratie worden technische afwegingen gemaakt. Maar je moet ook een gevoel hebben, waarop je zo’n afweging kan maken. Het is vreselijk hoe het eruit ziet, maar nog wel te redden. Bij dit beeld kan je zien dat de ziel niet is verdwenen.’

De eerste stap in het restauratieproces is een bezoek aan het Rodin-museum in Meudon, waar de mallen van de afgietsels van De denker opgeslagen zijn. Dan volgt een onderzoek, ondere meer van afgietsels die in de VS. Pas dan komt er een voorstel over hoe de restauratie zal gaan verlopen.

Mocht er ondertussen eenzelfde ‘Denker’ op de veiling komen, dan sluit De Lorm interesse niet uit. ‘Het is niet óf restauratie óf een aankoop. Maar het laatste beeld dat geveild werd, eind 2007, kostte 2,5 miljoen euro. Dat is een stuk meer geld dan Scholten denkt.’

De beschadigde denker (AP) Beeld
De beschadigde denker (AP)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden