Berliner Philharmoniker kiest 'nieuwe paus'

Voor klassieke muziekliefhebbers is het net zo opwindend als de benoeming van een nieuwe paus. Morgen kiezen de 124 leden van de Berliner Philharmoniker hun nieuwe chef-dirigent, de opvolger van Sir Simon Rattle die per 2018 vertrekt. Niet alleen gaat het om een van de beste orkesten ter wereld, ook is de procedure uniek.

Simon Rattle (rechts) met de Berliner Philharmoniker tijdens een repetitie, 2014.Beeld epa

Toen het Koninklijk Concertgebouworkest vorig jaar op zoek was naar een nieuwe chef-dirigent, als opvolger van Mariss Jansons, was niemand op de witte rook voorbereid. In Berlijn wordt de verkiezingsdag ruimschoots van tevoren aangekondigd, waardoor Duitse kranten de afgelopen twee weken vrijwel dagelijks en fanatiek over '11 mei' hebben geschreven. Sommige media, zoals de Britse Spectator, bedrijven ouderwetse campagnejournalistiek (in dit geval voor Daniel Barenboim).

De vijf meest genoemde kanshebbers

Mariss Jansons (72) - pas vertrokken bij ons eigen Koninklijk Concertgebouworkest waar hij niet meer zo kwiek de bok beklom, maar een meester in de Duitse muziek en koning der verfijning.
Daniel Barenboim (72) – hoewel hij in de media heeft aangekondigd geen kandidaat te zijn en hij vorige keer werd gepasseerd, is hij voor velen de favoriet; een keuze voor traditie. Christian.
Thielemann (56) – de enige kanshebber die werkelijk ‘ein Berliner’ is, specialist in het Duitse kernrepetoire en bovendien een protégé van Herbert von Karajan, maar net zo beroemd om zijn ruzies.
Andris Nelsons (36) – de winnaar van de peiling van de Berliner Morgenpost, die 1.300 concertbezoekers ondervroeg (maar toen had Nelsons net gedirigeerd); tekende vorig jaar voor vijf jaar in Boston, dus volledig beschikbaar is hij niet.
Gustavo Dudamel (36) – de superster heeft een aantal belangrijke concerten in Berlijn mogen dirigeren en is een echte publiekstrekker, maar hij verlengde onlangs zijn contract met de Los Angeles Philharmonic.

De meeste orkesten zijn schimmig over hun queeste naar een nieuwe chef, maar 'Berlijn' spant de kroon. Op een geheime locatie, waar mobiele telefoons verboden zijn, leveren alle leden van het orkest de naam van hun gedroomde kandidaat op een briefje aan. De enige voorwaarde is dat hij nog leeft (vrouwen zijn vooralsnog afwezig aan de top van het muziekbastion); er is geen officiële shortlist. De mogelijke maestro's zelf weten van niets, hen wordt niets gevraagd. Hoe het proces precies verloopt is geheim, maar aan het einde van de dag heeft één kandidaat de meerderheid van de stemmen gekregen. Deze wordt direct gebeld, en mag dan accepteren of weigeren. In het gunstigste geval klinkt nog dezelfde dag het habemus magistrum.

De opwinding is niet overdreven. Het orkest, dat in 1882 werd opgericht, heeft pas zes chefs gekend; de verbintenissen duurden langer dan een gemiddeld huwelijk. Vóór Rattle was het Claudio Abbado, en daarvoor zwaaide Herbert von Karajan liefst 34 jaar de baton. Iedere chef heeft zijn unieke karakter en kleur achtergelaten in de bewierookte klank van het orkest. Hij is bovendien meer dan alleen dirigent: hij is verantwoordelijk voor het gehele instituut, dus ook de werknemers en de zalen.

Rattle, die al van een nieuw baantje is verzekerd bij de Londen Symphony Orchestra, was behalve met muziek enorm begaan met het vinden van nieuw publiek. Hij bedacht onder meer de succesvolle digitale live-streamingservice, de Digital Concert Hall. Critici snoven dat hij tijdens al dat multi-tasken zijn aandacht voor het Duitse repertoire verloor.

Kiezen de eigengereide Berliners ditmaal liever voor iemand die de vaderlandse muziek tot zijn core business heeft gemaakt of toch voor een showman? Een éminence grise of een veelbelovend jonkie? Voor alle kandidaten geldt: zorg ervoor dat je vandaag je telefoon aan hebt staan.

Simon Rattle dirigeert het Berliner Philharmoniker in het Concertgebouw in Amsterdam, 2006.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden