nieuws hedendaagse kunst

Berichten van het front van de hedendaagse kunst

Deze week door Anna van Leeuwen.

Lilibeth Cuenca Rasmussen, multi-media installatie Afghan Hound, 2011. Beeld Gert Jan van Rooij

Bijgeloof in Marres

Hedendaagse kunst vergt vaak goedgelovigheid, misschien zelfs bijgeloof. Soms toveren kunstenaars erop los in hun teksten, in Marres doen ze dat gelukkig ook in hun kunst.

‘Pas op dat u niet op het kunstwerk stapt’, wordt me verzocht voor ik in Marres (Maastricht) de kamer met kunst van Germaine Kruip betreed. Op de houten parketvloer is wit kalkpoeder gestort, een heel net laagje, dat je zou kunnen aanzien voor een witte vloer. Met desastreuze gevolgen. ‘Voor mijn schoenen?’, raad ik. Nee, voor het kunstwerk natuurlijk.

De groepstentoonstelling waar ik behoedzaam doorheen loop heet ‘Superstition’ en is samengesteld door de Belgische kunstenaar en ‘magisch denker’ Erich Weiss, tevens bijna-naamgenoot van Harry Houdini (pseudoniem voor Ehrich Weiss) en trouwens geboren op 6-6-1966, naar eigen zeggen. Een rasfantast kortom, met een goed netwerk, getuige de namen in deze groepstentoonstelling.

Terwijl ik probeer mijn schoenen of nee, de kunst te sparen lees ik over Kruips installatie met kalkpoeder en een spiegel: ‘De grens tussen het werk en de bezoeker zal op den duur vervagen.’ Ik besluit dat niet af te wachten en loop verder, twijfelend of ik het moet geloven.

Waar de zin me wel op attendeert: hedendaagse kunst vergt vaak goedgelovigheid (welwillendheid?), misschien zelfs bijgeloof: ‘geloof aan de bovennatuurlijke kracht van allerlei voorwerpen enz.’, aldus Van Dale. Kunstenaars toveren erop los. Soms in de begeleidende teksten, maar hier in Marres gelukkig ook in hun kunst.

Zo keerde Nils Nova een van de kamers van Marres ondersteboven, schreef Mungo Thomson een muziekstuk dat klinkt als een koor van krekels en Stefan Brüggemanns kunstwerk speelt een verdwijntruc met de kijker. Of nou ja, er staat gewoon in dikke letters zwart op wit op de muur: ‘Dit kunstwerk wordt vernietigd als u er niet meer naar kijkt en hersteld wanneer u ernaar kijkt’. Gelooft u het niet? Bewijs het tegendeel maar eens.

Het enige kunstwerk waar ik met open ogen intrap (pun intended) is de installatie Afghan Hound (2011) van Lilibeth Cuenca Rasmussen. De kunstenaar maakte een muziekvideo waarin ze zich in vier Afghaanse personages heeft ingeleefd, onder wie mensenrechtenactivist en politicus Malalai Joya. Een van de kostuums van de kunstenaar is een pruik in de vorm van een burka, lang zwart haar vanaf haar kruin tot op de grond. Daar zingt en danst ze in. Hypnotiserend is het.

Cuenca Rasmussen is niet Afghaans, maar haar woede over Afghaans onrecht is zo invoelbaar, haar aanklacht tegen de westerse hypocrisie (waarin handelsbelangen winnen van mensenrechten) zo sterk dat ik haar geloof in elk personage. En dat met catchy muziek erbij. Een betovering waarvan ik nog herstellende ben. 

Iets dat pijn doet

Fernweh, ik kende het woord niet, betekent het omgekeerde van heimwee. Niet de drang naar huis te gaan maar de drang naar elders, synoniem van Wanderlust. Een verlangen dat fotograaf Annaleen Louwes herkent, vandaar de naam van de tentoonstelling. Toch gaan de foto’s niet over verre oorden en reizen. De foto’s van Louwes zijn donker, ingetogen en (op het eerste gezicht) niet avontuurlijk maar huiselijk.

Er staan vertrouwde dingen op: een stoel, een paar schoenen, een schilderij, een lichaam in ondergoed. Toch lijken ze ver weg. Dat komt omdat de fotograaf haar foto’s, oude en nieuwe, ingelijst aan een witte muur, opnieuw heeft gefotografeerd. Een kader om een kader. Ze fotografeerde niet recht van voren, maar van opzij, zodat de afbeelding aan je blik ontsnapt.

In haar ouderlijk huis maakte ze een 8mm-film in zwart-wit. Met het zaklampje van haar telefoon scheen ze op een schilderij. Een voor haar vertrouwd tafereel, een dame op een bospad, dat er nu mysterieus en spookachtig uitziet. Soms weerspiegelen de verfstreken alleen en blijft van de voorstelling niets over. Het schilderij is onherkenbaar, zelfs voor haar moeder, vertelt Louwes: die dacht Louwes’ vader in deze film te herkennen.

Een andere zwart-witte 8mm-film leidt de kijker over een schilderachtige weg met bomen en struiken aan weerszijden. De route wordt achterstevoren afgespeeld, alsof je achteruitloopt of -rijdt, afstand neemt. Het is een weg uit haar vaders jeugd. Hij overleed kort geleden. 

Het is voelbaar dat er iets niet in orde is in de tentoonstelling. Er is iets dat pijn, Weh, doet. En de afstand wordt alleen maar groter. Misschien laten deze foto’s zich daarom niet rechtstreeks bekijken. Op één foto na, een foto van haar vader, met zijn rug naar de fotograaf gekeerd. 

Annaleen Louwes, Fernweh, Cargo in Context, Amsterdam, te zien tot en met 4 november.

Annaleen Louwes, Fernweh, foto Aatjan Renders Beeld Aatjan Renders

Groot groter grootst

Tachtig ‘oversized’ kunstwerken vinden tijdelijk hun plek in het Bijlmerbajes-complex. Een zeer goed excuus om een bezoek te brengen aan de beruchte locatie voordat deze wordt ontmanteld en omgebouwd tot een woonwijk (verwachte oplevering: 2023). Dit is de derde editie van kunstbeurs Big Art,  die steeds op een andere locatie plaatsvindt. Die grote kunstwerken zijn dus te koop voor wie de ruimte (en het geld) heeft. Direct onder de arm meenemen is er niet bij.

Big Art, voormalige Bijlmerbajes, Amsterdam, te zien tot en met 14 oktober. 

Show don't tell:

Hans-Peter Feldmann - Museum Voorlinden, Wassenaar Beeld Anna van Leeuwen
Margriet van Breevoort - Robot Love, Eindhoven Beeld Anna van Leeuwen
Sander van Noort - Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst, Amsterdam Beeld Anna van Leeuwen
Sophie Serber - Vleeshal, Middelburg Beeld Anna van Leeuwen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden