Beeldende kunst Tekeningen van wilde dieren

Beren en panters uit het Amsterdam van de 16de eeuw

In het Cromhouthuis is tot 26 augustus een leuke, kleine expo te zien: zestien tekeningen uit de 16de tot en met met vroege 20ste eeuw van wilde dieren in de stad uit het pre-Artis tijdperk.

Luipaard door Cornelis Saftleven, rond 1630. Beeld Monique Vermeulen Amsterdams Historisch Museum

Men had al wilde dieren, daar in het pre-Artis Amsterdam van de 17de en 18de eeuw. Ze werden getoond als lokkertje op kermissen en in menagerieën die deel uitmaakten van herbergen. Het 'waeterpaert' (tapir) van de Botermarkt; de vechtende beren in herberg De Beerebijt aan de Amstel; de vogels en panters aan de Kloveniersburgwal – men probeerde er nieuwsgierigen mee op de been te krijgen. Onder hen bevonden zich allicht kunstenaars. Van enkelen is in het Cromhouthuis nu werk op papier te zien uit de Fodor-collectie Wild.

Het is een leuke, kleine expo: zestien tekeningen uit de 16de tot en met met vroege 20ste eeuw; Nederlanders, Vlamingen, een Italiaan (Giulio Romano). Noemenswaardig zijn een pissend paard met ruiter door Wouwerman, de hoed van het ruitertje slechts enkele rake krassen en druppels, alles onvoorstelbaar virtuoos; twee beren door Saftleven (drie, als je de uitgegumde in de bosjes meetelt), ogenschijnlijk naar het leven geschetst (bij herberg De Beerebijt?); een leeuwenkop door Savery die een grappige gelijkenis vertoont met de bebaarde apostel van Da Vinci die vorig jaar op precies deze plek te zien was in een andere expositie (inside joke van de samenstellers?). Voorts: een leeuwtje van Rembrandt-leerling Samuel van Hoogstraten, knikkebollend als een oude man, te groot van kop en onwennig getekend, en een patrijshond door Hendrik Goltzius die je het liefst mee naar huis zou nemen. De audiotour bij deze tekeningen is ingesproken door Haig Balian, voormalig directeur van dierentuin Artis.

Een andere benadering

Het tekenen van dieren, vertelde Balian de dag na de opening, vereist een andere benadering dan het tekenen van een mens. 'Een mens kun je vragen om een bepaalde pose een tijdje vast te houden. Een dier trekt zich van zulke wensen niks aan.' Op een dier kun je niet te lang prutsen, je moet het snel vangen. Wat ook kan: het dier slapend of rustend weergeven.

Niet alle dieren hier zijn trouwens naar het leven getekend. In die kop van een jaguar door Saftleven, bijvoorbeeld, herkent Balian trekken van een hond en een mens en ja, ook iets van een katachtige, maar een luipaard is het beslist niet. Het is een mooi dier, maar een fabeldier. En inderdaad: Saftleven baseerde zich ervoor op een schilderij van de Vlaming Roelant Savery.

Waarschijnlijk de mooiste tekening in de expositie is een zittende aap aan een ketting (dat oortje, die rimpelige snoet) van Goltzius, die wél naar het leven getekend is. Opvallend, zegt Balian, is hoe weinig dierachtig de weergave is, hoe vermenselijkt. Het isolement van het aapje, zijn verstilde houding, zijn doorvoelde, tot projectie uitnodigende blik – het is precies hoe we een kind zouden portretteren. Aandoenlijk is-ie wel. Net een verdrietig zigeunerjongetje.

Wild. Tekeningen naar het leven. Cromhouthuis, Amsterdam t/m 26 augustus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.