Benosselen

Het is donker in de spiese. Iedereen ligt te piepen op zijn berremientje. Dan verschijnt Gerrit X. op de hoornlezer, gasserol op zijn kiebes, diep over zijn lampies....

Hoe komt het dat boeven zo welbespraakt zijn, terwijl ze zo onbelezen zijn? De eerste veronderstelling van deze vraag baseer ik op de twee woordenboeken waarvan afgelopen week een herdruk in één band verscheen, onder redactie van Ewoud Sanders: 'Boeventaal & Gabbertaal - Zakwoordenboek van het Bargoens' (De Bijenkorf). De boeken verschenen oorspronkelijk in 1906 en 1937, en de noodzaak van geheimhouding van het besprokene zal zonder twijfel de bodem zijn waarop de creativiteit van 'de jongens van de vlakte' tot volle bloei kon komen. Mensen zonder strafblad zeggen gewoon: 'Het is donker in het huis. Iedereen ligt in bed en slaapt. Dan verschijnt Gerrit X. op het erf, pet op zijn hoofd, diep over zijn ogen getrokken.'

Sanders heeft een aanhangsel opgenomen, waarin alle woorden gerubriceerd zijn op onderwerp. Daardoor wordt de creativiteit van de geheimtaal zeer overzichtelijk: er zijn ongeveer tweehonderd termen voor geld en munten, voor boek slechts drie. Dat laatste is de belangrijkste reden voor mijn tweede veronderstelling, hierboven.

Een boek is een 'babbelaar', 'lezer', of 'nosterik'. het laatstgenoemde woord wordt in geen van beide woordenboeken uitgelegd. Dat babbelaar eveneens 'krant' en 'officier van justitie' kan betekenen, zegt al veel over het idee 'boek', maar het voorbeeld bij 'lezer' is het duidelijkst.

Gerrit X. pikte een geloontje en benosselde de kriemse lezer. In de babbelaar van de volgende dag stond dat de inbreker een ruitje had uitgesneden en het met zilver beslagen boek had ontvreemd. Maar toen lag de familiebijbel al lang bij een 'platte kriemse flikker', een zilversmid die ook heler was.

Een boek deugt hier maar voor één ding: massematten. En dan houd je nog 69 woorden voor stelen over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden