Beluister exclusief 15 nooit eerder uitgebrachte Dylan-nummers

Bob Dylan - Another Self Portrait (1969 - 1971) Sampler by Bob Dylan

Medewerkers van Sony vonden vorig jaar in een kluis in New York een stoffige tape met daarop niet eerder ontdekte opnames van Bob Dylan uit de tijd van Self Portrait en New Morning (1969-1971). De opnames zijn geremasterd en samengevoegd op het album Bootleg Series. Vol. 10: Another Self Portrait, dat deze week exclusief te beluisteren is op Volkskrant.nl.

Bob Dylan neemt in New York in de periode voor Self Portrait (1970) tientallen nummers op met onder andere gitarist David Bromberg en organist Al Kooper. Het is een mix van traditionals, covers, liedjes van collega-singer-songwriters en countrystandards die het drietal, aangevuld met andere sessiemuzikanten, die dagen in de New Yorkse studio's opneemt.

De opnames worden door producer Bob Johnston in Nashville en Los Angeles voorzien van drums, rijke orkestratie, overdubs en achtergrondkoortjes. Het wordt uiteindelijk een van de meest bekritiseerde albums van Dylan: de dubbel-lp Self Portrait.

Archieven
Toen medewerkers van Sony vorig jaar door de archieven gingen, ontdekten ze een Dylan-tape. Eerst dacht men dat het ging om reeds uitgebrachte nummers. Maar het bleken liedjes die lange tijd verloren werden gewaand; nummers die Self Portrait niet haalden of die uiteindelijk op New Morning terecht kwamen, een opnamesessie met Beatles-gitarist George Harrison en tal van akoestische nummers die op geen enkele plaat werden uitgebracht.

Op de dubbel-cd Bootleg Series. Vol. 10: Another Self Portrait staan 35 nummers, deels niet eerder verschenen titels, deels songs die bekend zijn van Self Portrait en New Morning, maar nu te horen in alternatieve uitvoeringen. De Deluxe Edition kent nog twee extra cd's; één met de opnieuw gemasterde versie van 'Self Portrait' (uitgaande van de originele opnames), en één met het complete, historische optreden op het Isle Of Wight Festival, met The Band, op 31 augustus 1969.

Rolling Stone Magazine noemt het een van de belangrijkste Dylan-albums ooit. Beluister hierboven exclusief vijftien nummers van Another Self Portrait. (En lees onder de stream het verhaal achter Self Portrait)

Gitarist David Bromberg Beeld -
Organist Al Kooper Beeld -
 
Bootleg Series. Vol. 10: Another Self Portrait is een van de belangrijkste Dylan-albums ooit
Rolling Stone Magazine
Albumhoes Another Self Portrait Beeld Columbia Records/Sony Music Entertainment
Albumhoes Self Portrait Beeld Columbia Records/Sony Music Entertainment

Het verhaal achter Self Portrait
Het is 1969 en de 28-jarige Bob Dylan is uitgegroeid tot een grootheid. Hij breekt in 1962 door met het ongetitelde Bob Dylan - Bob Dylan. De platen Highway 61 Revisited (1965) en Blonde on Blonde (1966) zijn instant klassiekers en met nummers als Like a Rolling Stone en Times They Are A-Changin' weet Dylan de tijdsgeest perfect te vangen. Protestzanger Dylan wordt massaal omarmd door de heersende hippiecultuur en niet alleen in Amerika is hij voor veel mensen een held.

Hij is in die jaren zestig veel te vinden in de hippe wijk Greenwich Village in New York City. Op de albumhoes van The Freewheelin' Bob Dylan uit 1963 zie je Dylan al arm in arm met zijn toenmalige vriendinnetje Suze Rotoloal door de besneeuwde straten van de New Yorkse muzikantenwijk lopen.

In 1966 verongelukt Dylan met zijn Triumph Tiger 100 in een van de straten vlakbij zijn huis in Woodstock. Heel actief is Dylan in de daaropvolgende jaren niet, hij brengt wel platen uit maar treedt niet veel op.

Het ongeluk is door mysterie omgeven. Zo zou er olie op de weg hebben gelegen en volgens een ander verhaal werd hij verblind door de zon. Wat het ook was, Dylan grijpt het ongeluk aan om zich terug te trekken. Het sterrendom valt hem zwaar en hij wil 'ontsnappen aan de ratrace'. Hij heeft net kinderen gekregen met zijn eerste vrouw Sara Lownds en z'n gezin is het enige waar hij op dat moment echt om geeft.

Hij voelt zich ook helemaal niet prettig in de rol van held van de nieuwe generatie en de zogenoemde summer of love in 1967 heeft niets met hem te maken, vindt hij. 'Alsof ik de hele tijd aan de lsd zou zitten. Die bestorm-de-ambassadementaliteit wordt mij toegeschreven. Maar waarom word ik gezien als vertegenwoordiger van die hippiecultuur?', vraagt Dylan zich af. 'Want wacht eens even. Ik ben maar een simpele zanger, die over van alles en nog wat zingt. So what.'

Woodstock Music & Art Fair
Hij krijgt een hekel aan de hippiefans die rond zijn huis in Woodstock hangen. 'Mensen hebben blijkbaar een leider nodig, maar daar zat ik niet op de wachten', vertelt Dylan later in een interview met Rolling Stone Magazine.

Zeker als de verhalen over het komende Woodstock Music & Art Fair festival beginnen te gonzen in de hippiekringen wordt het Dylan allemaal te veel. 'Er brak een golf van krankzinnigheid los rond mijn huis. Dag en nacht hingen er mensen rond, bonzend op de deur. Het was heel deprimerend. Die mensen beschouwde ik slechts als een stelletje bloedzuigers. Deze mensen konden toch niet mijn fans zijn?! Dat kon gewoon niet.'

Hippies op weg naar Woodstock

Bob Dylan en vriendin Suze Rotolo Beeld -
Dylan op zijn Triumph Beeld -
Beeld -

The Isle of Wight
Hoewel Dylan dus wordt gezien als de vertegenwoordiger van de Woodstockcultuur gaat hij tegen de aanhoudende geruchten in niet naar het festival in het plaatsje Bethel. In plaats daarvan reist Dylan in 1969 af naar het Britse eiland Wight, net voor de zuidkust van Engeland. Op het festival Isle of Wight spelen dat weekend onder meer The Who, King Crimson en The Moody Blues.

Drie nummers die Dylan daar samen met The Band speelt zullen uiteindelijk ook op Self Portrait terecht komen; Like a Rolling Stone, The Mighty Quinn (Quinn the Eskimo) en She Belongs to Me.

Van Morrison, Bob Dylan, Robbie Robertson tijdens het afscheidsoptreden van The Band, The Last Waltz.

Beeld -
Beeld ANP

Nashville Skyline
In het jaar van Woodstock en Isle of Wight komt Dylan's laatste plaat Nashville Skyline uit. Daarop kiest hij het countrypad; een omslagpunt voor de folkzanger met rock-'n'-rollinvloeden. Openingsnummer is het duet Girl From The North Country met Johnny Cash. De single Lay Lady Lay groeit uit tot een van zijn grootste hits.

Nashville Skyline op Spotify

Dylan in New York Beeld -

In 1969 beginnen ook de eerste opnamesessies van Self Protrait. In april experimenteert Dylan in Studio A. van zijn label Columbia een paar dagen met covers van Johnny Cash en andere countrynummers. Maar al snel zet hij het project op een zijspoor.

Omdat Dylan meer tijd met zijn vrouw en kinderen wil doorbrengen heeft hij zijn optrekje in Woodstock verlaten en is hij terug naar New York verhuisd, naar MacDougal Street in Greenwich Village. Hij treedt in die tijd veel op in de legendarische club The Bitter End.

Uitproberen
Een van zijn bandleden is gitarist David Bromberg. Ergens op een dag in maart 1970 krijgt Bromberg een telefoontje van Dylan met de vraag of hij tijd en zin heeft een nieuwe studio uit te proberen in de stad. 'Ik had al een maand niks van 'm gehoord toen-ie ergens 's middags belde. Of ik iets te doen had... Hij wilde namelijk wat studio's gaan uitproberen en vroeg ik ook mee ging. Uiteraard, zei ik. Ik moest ineens binnen een half uur in de studio zijn', herinnert Bromburg. 'Uitproberen', dat is wat hij zei. Dat uitproberen werd dus het opnemen van Self Portrait.'

Toetsenist Al Kooper werkt in de jaren zestig al eerder met Dylan. Onder andere op Highway 61 Revisited is Kooper onderdeel van de band. Hij is verantwoordelijk voor de legendarische orgelriff op Like a Rolling Stone. Kooper wil ook best een studio 'uitproberen' met Bob.

The Bitter End in Greenwich Village Beeld -
Beeld -

Folk Songs of America
'We begonnen dingen op te nemen waarvan je nooit zou verwachten dat Dylan ze ooit op zou nemen', blikt Kooper terug op de sessies in New York. 'Ik dacht dat echt dat het album Folk Songs of America ofzo zou gaan heten. Nooit had ik echt een idee welke kant hij met de plaat op wilde.'

Dylan schrijft helemaal niks. In de opnameruimte ligt een grote stapel Sing Out!-magazines waaruit Dylan de liedjes haalt. Hij pakt de akkoorden en teksten van nummers als Mr. Bojangles, The Boxer (die op Self Portrait terecht), Tom Paxton's Annie's Going to Sing Her Song en Gordon Lightfoot's Early Morning Rain. De nummers worden allemaal opgenomen. 'We speelden zelfs een cover van Come a Little Bit Closer van Jay and the Americans. Ik hoop dat die nooit meer komt bovendrijven...'

Dylan en Kooper zijn goede vrienden en het samenwerken in de studio is niets speciaals voor de toetsenist. 'Maar andere mensen die meewerkten waren razend enthousiast, alleen al door er gewoon te zijn. Dus iedereen benaderde de covers alsof het nieuwe Dylan-songs waren.'

Drie dagen
Na drie dagen studiotijd worden de opnamebanden door producer Bob Johnston meegenomen naar Los Angeles en Nashville. Daar wordt een selectie door Kenny Buttrey en Charlie McCoy voorzien van drums, rijke orkestratie, overdubs en achtergrondkoortjes.

Dylan komt nog een paar keer langs om nog wat stukken in te spelen, maar laat de plaat eigenlijk volledig in handen van producer Johnston, sessiemuzikanten en de technici. In mei 1970 duikt Dylan ook nog een hele dag met Beatles-gitarist George Harrison de studio in, maar de opnames halen Self Portrait niet.

Inmiddels gonzen in de muziekkringen de geruchten al dat de nieuwe plaat Blue Moon zal gaan heten, vernoemd naar het beroemde nummer van Richard Rodgers and Lorenz Hart uit 1934. Volgens de verhalen wordt de opvolger van Nashville Sky een plaat vol interpretaties van werk van andere artiesten als Rodgers en Hart, Paul Simon en Gordon Lightfoot. Ook zouden er een aantal traditionele country- en folknummers op staan.

Sing Out! Magazine, The Folk Song Magazine Beeld -
Beeld -

Neergesabeld
Als het album in juni 1970 door Columbia Records wordt uitgebracht blijken de geruchten waar. Maar er blijkt dat niemand zit te wachten op de Dylan-vertolkingen van die traditionals en de muziekpers is unaniem kritisch op Self Portrait.

In die tijd werden de releases van belangrijke artiesten integraal gedraaid op de radiostations. Eén radio-dj stopt na ongeveer een kwart van de plaat bijna de uitzending vanwege inkomende telefoontjes van boze luisteraars.

'What is this shit', schrijft Rolling Stone-recensent Greil Marcus op juni 1970 als openingszin van zijn beroemde bespreking in het Amerikaanse muziekblad. Hij vat daarmee precies de heersende opinie samen. Want niet alleen de pers, ook de Dylan-fans zijn zwaar teleurgesteld.

Tot zover de feiten. Want wat precies de beweegredenen van Dylan waren om Self Portrait te maken is nooit helemaal duidelijk geworden. Dylan zelf heeft in verschillende interviews meerdere tegenstrijdige verhalen vertelt.

Beeld -

Verdomd goede muziek
In de tijd van de release, toen het album dus door vrijwel iedereen werd neergesabeld, verdedigde Dylan zich met de woorden: 'Het is een goede plaat. Er staat verdomd goede muziek op, maar mensen luisteren gewoon niet goed.'

Een andere verklaring geeft hij in een later interview. 'Self Portrait was gewoon een verzameling nummers die ik speelde tijdens mijn verblijf Nashville. Ik speelde die nummers om het studiogeluid te testen. Na twee of drie nummers gingen we door met waar we mee bezig waren. Er lag rond die tijd een hoop materiaal te verstoffen op de plank. Er lekte op dat moment veel bootlegs van mij uit met muziek erop die nog veel slechter was dan het testmateriaal. Dus ik dacht; als ik dit nou eens allemaal bij elkaar raap en gewoon mijn eigen bootleg-achtige plaat uitbreng...'

'Want als het een echte bootleg was geweest, hadden mensen het stiekem beluisterd... Met dit album zou ik voorkomen een marionettenpop te worden. Ik was er klaar mee.'

Beeld -
 
'Het is een goede plaat. Er staat verdomd goede muziek op, maar mensen luisteren gewoon niet goed.'

Grap
In een groot interview dat Dylan in 1984 aan Kurt Loder van Rolling Stone Magazine geeft blikt de zanger uitgebreid terug op de periode rond Self Portrait.

Dylan: 'Ik en mijn gezin verhuisden terug naar New York. Dat is achteraf een domme zet gebleken. Maar er stond een huis leeg in MacDougal Street en dat was in mijn herinnering altijd een fijne plek. Dus ik kocht ongezien dat huis. Toen ik daar aankwam was het in niets hetzelfde als in mijn herinnering. De mensen van de Woodstock Nation, die de reden waren dat ik vanuit Woodstock terug naar New York verhuisde, hadden ook hier de boel overgenomen. Ook hier hing een menigte fans rond bij mijn huis.

'Well, fuck it', dacht ik toen. 'Ik hoop dat deze mensen mij gewoon vergeten. Ik wil iets doen wat ze met geen mogelijkheid leuk kunnen vinden, zichzelf in kunnen vinden. Ze zullen het zien, beluisteren en zeggen: 'hé, laten we naar de volgende gaan, hij heeft het niet meer'. Maar dat hele idee kwam als een boemerang terug. Want toen het album werd gereleased ontstond er juist wrok bij de fans. 'Dit is niet wat we willen!'

'Ik bedoel, er was niet eens een titel voor het album. Ik kende iemand die nog wel wat verf en vierkant canvas had liggen en ik schilderde de cover in zo'n vijf minuten en dacht: laat ik dit album Self Portrait noemen.'

Loder: 'Dat werd door de pers geïnterpreteerd als: dit is wie hij is...'

Dylan: 'Precies, maar voor mij was het een grap.'

Loder: 'Maar waarom maak je een grap zo groot als een dubbel-lp?'

Dylan: 'Het zou niet hebben gewerkt als enkele plaat. Ik bedoel: dan zou het écht slecht zijn geweest. Maar als je dan toch een hoop rotzooi op een plaat gaat zetten, dan kun je 't maar beter goed doen.'

De cover uit 1984 Beeld -
 
Als je dan toch een hoop rotzooi op een plaat gaat zetten, dan kun je 't maar beter goed doen

Waarheid
Wat de echte beweegredenen zijn geweest van Dylan zullen we waarschijnlijk nooit weten. Maar dat het echt een grap is geweest lijkt onwaarschijnlijk. En ondanks de vernietigende kritieken is Self Portrait ook geen totale mislukking. Zoals Rolling Stone-criticus Greil Marcus (die ook het voorwoord van Anther Self Portrait heeft geschreven) schrijft: 'Opener All The Tired Horses is schitterend en waarschijnlijk het meest memorabele lied op de hele plaat, I Forgot More Than You'll Ever Know is een prima nummer, Days of '49 een fijne ballad, Woogie Boogie is leuk en Wigman aan het einde van de plaat is goed gearrangeerd.'

Beluister hieronder zelf Self Portrait:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.