Belgrado leeft onder een angstig vraagteken 'Milosevic zal gesterkt uit strijd tegen de NAVO komen'

De Derde Wereldoorlog gaat beginnen. Nostradamus heeft het voorspeld: in 1998 begint hij, en het begin is dus Kosovo. Niemand reageert verbaasd als een voorbijganger op de markt in het centrum van Belgrado Nostradamus in de discussie werpt....

Van onze correspondent

Michel Maas

BELGRADO

Belgrado leeft onder een groot, angstig vraagteken. De stad bereidt zich voor. Maar niemand weet waarop. Dus blijft het voorbereiden steken bij het stellen van vragen: zullen de Tomahawks ook naar Belgrado vliegen? Hoeveel? Hoe vaak? Hoe lang? Komen er grondtroepen? Een echte oorlog? Een bezetting? Maar op vragen kun je je niet voorbereiden, dus wordt er op de markt van Belgrado heel normaal ingekocht.

Zes jaar oorlogseconomie, sancties en schaarste hebben de mensen murw gemaakt. Ze overleven verder, zo goed en zo kwaad als het gaat. Niemand neemt de moeite om te hamsteren. 'Niemand daar geld voor', legt een winkelende econome uit. 'Bovendien bederft alles in de diepvries als de stroom uitvalt.'

Dat ook dat kan gebeuren weet Belgrado sinds de aarde de stad een ongevraagde generale repetitie bezorgde: een middernachtelijke - lichte - aardbeving schrikte vorige week de bevolking wakker. In enkele delen van de stad viel de stroom uit. Bewoners renden de straat op in de overtuiging dat het bombardement was begonnen, en het duurde uren voordat duidelijk was dat het om een aardbeving ging, en niet om de eerste Tomahawk. Een oude vrouw vertelt trots hoe 'iedereen stond te lachen. Wij Serviërs zijn nergens bang voor.'

Meteen werd ook duidelijk dat het dappere Belgrado, als er iets gebeurt, op niets is voorbereid. 'De schuilkelders zijn verhuurd aan discotheken. De eigen kelders van de mensen zijn volgestouwd met spullen. Niemand weet wat hij moet doen want de staatsmedia geven geen richtlijnen en de overheid zwijgt over de gevolgen van een aanval. Het resultaat is dat niemand zich zorgen maakt', zegt Veran Matic, hoofdredacteur van het onafhankelijke radiostation B92. Maar ook hij vreest de raketten zelf nog het minst van alles. Zijn angst geldt een groter goed: de vrijheid in zijn land, en om te beginnen de journalistieke vrijheid. Vojislav Seselj, de radicale vice-premier van Servië, heeft de onafhankelijke journalisten de wacht aangezegd.

Vanaf donderdag zal het radio- en tv-stations verboden zijn nog langer uitzendingen van internationale omroepen als BBC, de Voice of America, Radio Free Europe of de Deutsche Welle door te geven. Doen ze dat toch, dan worden ze uit de lucht gehaald en wordt hun apparatuur in beslag genomen.

'De dreiging aan het adres van onafhankelijke journalisten worden steeds heviger. Uur na uur is er wel een woordvoerder die tekeergaat tegen de journalisten die ''huurlingen van het westen'' worden genoemd, ''spionnen'', een ''vijfde kolonne''.

Als er maar een enkele NAVO-bom op Servisch grondgebied valt betekent dat dat er een 'showdown' komt: een heksenjacht op ons. En dat zal nog maar het begin zijn. Iedereen die samen werkt met buitenlandse organisaties zal worden vervolgd.

'Als de bommen zijn afgeworpen, heeft het Westen geen enkel middel meer om Milosevic nog verder onder druk te zetten. Niets zal hem dan nog tegenhouden om het land nog verder in de houdgreep te nemen.

Op lange termijn zal in Joegoslavië alles wat de burgerlijke samenleving heeft gecreëerd worden afgebroken. Servië zal veranderen in zoiets als Irak. Een bombardement zal leiden tot versteviging van de dictatuur van Milosevic, of tot de dictatuur van Seselj.'

Op de muren in Belgrado zijn affiches verschenen met een tekst die zegt dat 'iedereen die samenwerkt met buitenlanders' een 'spion' is. Niemand weet wie de affiches heeft opgehangen, maar iedereen weet dat de boodschap die ze uitdragen uiterst serieus genomen moet worden.

Ook de Nederlandse ambassade heeft daarom al een deel van haar Servische personeel het land uit geholpen, en zal de anderen in de gelegenheid stellen ook te vertrekken. 'Ze zijn bang, ze lopen soms huilend door het gebouw', zegt ambassadeur J. Sizoo.

Zijn staf is voorzichtigheidshalve al gehalveerd, en ook alle familieleden van de stafleden hebben Joegoslavië al verlaten. De tachtig Nederlanders die in Joegoslavië wonen zijn zaterdag per telefoon opgeroepen hetzelfde te doen.

Dinsdag heeft de ambassade dat telefoontje 'dringend' herhaald. 'In verband met wat wij ''de dreiging'' noemen', zegt Sizoo. 'En gebaseerd op een inschatting van het ministerie van Buitenlandse Zaken en onze militairen.' Zelf woont hij niet meer in de residentie ('dat is te kwetsbaar'). En nu wacht hij op het moment waarop ook hijzelf mogelijk zal moeten vertrekken. In verband met 'de dreiging': 'de mogelijke reactie van de Servische bevolking.'

Die gaat hij niet afwachten. 'De koffers zijn zogezegd gepakt. Ik zal u zeggen: voordat de eerste bom valt zijn wij weg.'

Veran Matic zal blijven. Net als alle andere inwoners van Belgrado. Zij zijn veroordeeld tot afwachten en tot Milosevic. Hij zal sterker uit de strijd tevoorschijn komen. Iedereen, zelfs de leiding van de grote demonstraties van twee jaar geleden, heeft zich achter hem geschaard in de strijd tegen de NAVO.

Is er geen uitweg? Matic is kort.

'Nee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden