Belgische stripmuren: van middel tegen verloedering tot cultureel erfgoed

Ooit begonnen om verloedering tegen te gaan, zijn de Belgische 'stripmuren' nu cultureel erfgoed. Vandaag wordt in Antwerpen de muur van Joost Swarte onthuld.

De Joost Swarte-muur in Antwerpen.Beeld Sanne Delcroix

Café-restaurant Le Plattesteen aan de Brusselse Kolenmarkt bestaat twee keer. Op de hoek ligt driedimensionaal de gezellige uitspanning zelf, pal ernaast keert hij tweedimensionaal terug op een metershoge muurschildering. Tekenaar Frank Pé heeft hierop het terrasje van Plattesteen afgebeeld en zijn stripfiguren Ragebol en Catherine. Hij deed dat in juli 1991 en markeerde zo een nieuwe Belgische traditie. Vandaag de dag kun je door de hoofdstad van de EU een route lopen langs 52 muren, waar bekende stripmakers uit binnen- en buitenland hun sporen hebben achtergelaten.

Het stripparcours ontstond nadat de Stad Brussel actie had gevoerd tegen reclame-affiches die het centrum vervuilden. Na de reiniging bleven er verwaarloosde muren achter en zo ontstond het idee voor het eerste stripfresco: stadsvernieuwing baart kunst. Vanaf 1993 zijn er steeds meer stripmuren toegevoegd en de afdeling stadspromotie van Brussel maakt er nu goede sier mee.

Sinds 2005 volgt Antwerpen het Brusselse voorbeeld onder de gedreven aanvoering van Linda Torfs, voormalig eigenaar van stripwinkel Mekanik, een van de grootste in Europa. Eerder dit jaar kregen zij en haar stichting Artist de Antwerpse Cultuurprijs voor het realiseren van tien stripmuren, die worden beschouwd als cultureel erfgoed. 'Het zijn monumenten die belangrijk zijn voor de culturele stadsontwikkeling, en ze gaan de stadsverloedering tegen. Buren worden er vanaf het begin actief bij betrokken, wat het saamhorigheidsgevoel vergroot en de verzuring tegengaat. Ook toeristisch zijn ze een grote troef. De muren zijn gratis te bewonderen door iedereen.

Strips tegen verzuring: een mooie reden om tekenaars in te schakelen. Voor de schilderingen worden niet alleen Vlamingen gevraagd, want sinds 2008 prijkt een tekening van Dick Matena op een muur van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Daar zie je een fragment uit de beeldroman Kaas, naar het gelijknamige boek van schrijver Willem Elsschot, die weer Antwerpenaar was in hart en nieren. Ook bij de elfde stripmuur die deze week wordt onthuld, is er een Belgisch-Nederlandse connectie. Tekenaar van dienst is Joost Swarte (69): typograaf, stripmaker, ontwerper en uitgever. Swartes moeder werd in 1914 geboren in Antwerpen. Haar ouders vluchtten bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog met hun dochter naar het toen neutrale Nederland, dus je mag Swarte een halve Belg noemen. Toen hij werd uitgenodigd een Antwerpse stripmuur te ontwerpen, vroeg hij om een plek op het zogeheten Eilandje, de pakhuizenwijk in het noorden van de stad, waar veel stedenbouwkundige vernieuwing is te zien. Om de hoek ligt bijvoorbeeld het iconische Museum aan de Stroom (MAS) dat werd ontworpen door Neutelings Riedijk Architecten uit Rotterdam. Op de gevel van financieel dienstverlener SD Worx aan het Brouwersvliet, een gebouw met een façade van meer dan 300 vierkante meter, kunnen buurtbewoners en toeristen nu Swartes werk 7 deugden, 7 ondeugden bewonderen. Voor wie ze niet allemaal paraat heeft: de klassieke deugden zijn wijsheid, rechtvaardigheid, matigheid, moed, geloof, hoop en naastenliefde. De zeven zonden zijn ijdelheid, lust, hebzucht, toorn, jaloezie, gulzigheid en luiheid.

Eric de Noorman

'Stripmuren' zijn in Nederland minder bekend dan bij onze zuiderburen, maar wie de moeite neemt naar NS-station Arnhem te reizen, ziet buiten op 168 vierkante meters de beeltenis van Eric de Noorman, in gezelschap van zijn vechtlustige metgezel Svein Langtand. Getekend door Hans G. Kresse, die in 2006 werd geëerd met het stripproject Eric de Noorman op Arnhemse muren.

Joost Swarte (links) en toenmalig burgemeester van Amsterdam Job Cohen in 2005.Beeld anp

Swarte legt uit: 'In deze snelle wereld vol verwarde zielen, veranderende inzichten, twijfelende gelovigen en zoekende mensen is het misschien niet slecht nog eens stil te staan bij deze oeroude begrippen uit de Griekse filosofie en de christelijke leer.' Om Hollands moralisme te voorkomen, voegt hij er wel aan toe: 'De tekeningen die ik maakte op het thema Deugden en Ondeugden zijn geen letterlijke illustraties van de begrippen, maar visuele vraagtekens. Aanleidingen om na te denken over onze eigenschappen. En dan kan zomaar blijken dat er ondeugdelijke en onnozele kanten zitten aan deugden, en er iets positiefs zit in een ondeugd.'

En wat moet zoiets kosten, vraagt de Hollander dan? Linda Torfs van stichting Artist meldt: een bedrag van exact 63.767 euro.

stripmuren.be en visit.brussels/nl

1 JOMMEKE van Jef Nys

In 8 minuten loopt u van station Antwerpen naar het Frans Halsplein. De eerste stripmuur bevindt zich op het omgedoopte 'Kinderen Baas'-plein. Hier worden de grote mensen kind en verrichten de kinderen de taken van volwassenen. Jommeke is zo'n typisch Vlaamse familiestrip die daar gigantisch populair is, en die in Nederland grotendeels onbekend is.

2 KIEKEBOE van Merho

Steek het Frans Halsplein dwars over naar de Paradijsstraat. Tekenaar Merho (pseudoniem van Robert Merhottein) maakt met de Kiekeboes een echte Vlaamse stripreeks en verkoopt 90 duizend albums per jaar. Merho studeerde aan de Hogeschool Sint-Lukas in Brussel, dat voor Franstalige studenten ook een Academie Saint-Luc heeft.

3 CORDELIA van Ilah

Volg de Pieter Van Hobokenstraat links tot aan de Prinsesstraat en sla linksaf tot aan de Keizerstraat. Een waanzinnig lange stripmuur vol studentenposes en faculteiten. Op verzoek van de Universiteit Antwerpen. Cordelia is een semi-autobiografische strip van Inge Liesbeth Alfonsina Heremans, die bekend is onder de naam Ilah.

4 BOEKENFONTEIN van Jan Bosschaert

Wandel de Keizerstraat verder uit tot aan de Minderbroedersrui, sla linksaf en ga daarna rechts de Wolstraat in tot aan het Moriaanstraatje. Jan Bosschaert tekende meerdere delen van de reeks De Geverniste Vernepelingskes dat werd geschreven door de komiek Urbanus; hierin worden Bekende Vlamingen te kakken gezet. Op het Conscienceplein ziet u overigens de echte fontein.

5 KAAS door Dick Matena

Via de Moriaanstraat (langs café Quinten, het oudste café in Antwerpen) loopt u naar het Conscienceplein. Daar wandelt u door de 'poort' naar de Jezuïetenrui en dan linksaf de Korte Nieuwstraat in. Bij de tramhalte vindt u Matena's versie van kantoorklerk Laarmans van Willem Elsschot, met kaasbollen in de hand. Aangezien Matena jaren in Vlaanderen heeft gewoond, kun je hem bijna als een Vlaamse meester beschouwen.

6 GROEN in de Stad van Jan Van der Veken

Via de Sudermanstraat richting KBC-toren. Op de gevel ziet u figuren in de 'atoomstijl' van illustrator Jan Van der Veken: ze hebben allemaal een plant in de hand. Onder de naam La Fabrica maakt Van der Veken prachtige illustraties in wat hijzelf een futuristische retrostijl noemt. Zijn tekeningen verschijnen onder meer in The New Yorker.

7 HET EILAND AMORAS door Willy Vandersteen

Over de Groenplaats naar de Nationalestraat, sla de Steenhouwersvest in en loop door tot aan Korte Ridderstraat. Op het trapgevelhuisje ziet u de cover van het allereerste Suske en Wiske-verhaal uit 1947. In mei van dit jaar verscheen het album De Planeetvreter, waarin blijkt dat ook het uiterlijk van Suske en Wiske met de tijd meegaat: een schok voor verstokte fans!

8 KLEURRIJKE STOET van Brecht Evens

Ga even terug naar de Steenhouwersvest richting Schelde. Links vindt u een pleintje met een indrukwekkend tafereel van het Vlaamse wonderkind Brecht Evens. Een perfect plekje voor een huwelijksaanzoek. Brecht Evens is een van de grote talenten van de nieuwe Vlaamse strip. Eind van de zomer wordt van zijn hand een stripmuur onthuld in Brussel.

9 NERO van Marc Sleen

Loop verder de Kloosterstraat in tot nummertje 149. Een dubbele muur van Marc Sleen (beroemd van de stripfiguur Nero) wacht u hier op. De haven, sleepboten, de Scheldekaaien en een Nero die naar de Noordpool vertrekt. In november 2016 overleed Sleen op 94-jarige leeftijd. In Brussel is een klein museum aan zijn oeuvre gewijd, pal tegenover het Belgisch Stripcentrum.

10 JAZZ van Philip Paquet

Loop door tot voorbij het Museum van Schone Kunsten. Aan het begin van de Leopold De Waelstraat ziet u een ode aan de jazz. De Antwerpse tekenaar Philip Paquet scoort wereldwijd met zijn graphic novels over of geïnspireerd door jazz. Hij begon daarmee na het lezen van biografieën van onder anderen van Miles Davis, Charlie Parker en Louis Armstrong.

11 7 DEUGDEN 7 ONDEUGDEN van Joost Swarte

Brouwersvliet 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden