beschouwing kinderboeken

Bekende Nederlanders schrijven het ene na het andere kinderboek, maar talent is geen vereiste

Beeld Leonie Bos

Bekende Nederlanders schrijven het ene kinder­boek na het andere, want zo moeilijk kan het toch niet zijn? Publiciteit gegarandeerd, talent is geen vereiste. En dat is best zuur, zeggen de hardwerkende professionals.

Het zou goed kunnen dat het succes van De Gorgels (2015), de wezentjes die ’s nachts voor hun Mensenkinderen zorgen en ze onder meer beschermen tegen de Brutelaars, is begonnen in een slagerij in Leiden, maar helemaal zeker is dit niet. De man die de Gorgels bedacht en de vrouw die hem tijdens het schrijven intensief begeleidde, houden het graag vaag.

Een kleine reconstructie kan desondanks wel worden gemaakt. Cabaretier Jochem Myjer en Ria Turkenburg, redacteur bij de in kinderboeken gespecialiseerde uitgeverij Leopold, wonen allebei in Leiden. Dat staat in elk geval vast. Ze kenden elkaar al toen Myjer een idee voor een kinderboek kreeg.

‘Een vriend, Onno Blom, had me een keer aan haar voorgesteld. En ik kwam haar weleens tegen bij de slager. Ik heb een idee, zei ik op een dag. Ga maar schrijven, zei Ria. Toen heb ik haar iets gestuurd, anoniem.’

Redacteur Turkenburg zegt dat ze snel doorhad wie de schrijver was. Meer details over het begin van De Gorgels geeft ze niet prijs, en hij ook niet: ‘Hoe het precies gegaan is, houden we geheim.’ Ze bleven samen ‘onder de radar’, zegt Myjer, ‘het was iets van haar en mij.’

Turkenburg noemde zijn naam niet op de uitgeverij. Pas toen collega’s enthousiast reageerden op de teksten, zei ze wie de schrijver was. ‘De geheimzinnigheid lijkt misschien wat overdreven, maar Jochem wilde op geen enkele manier gebruikmaken van zijn naam en bekendheid.’

Myjer: ‘Ik wilde het op eigen kracht doen, zodat niemand kon zeggen dat ik alleen maar een boek mocht schrijven omdat ik Jochem Myjer ben, de bekende cabaretier.’

BN’ers

Zijn vrees was reëel. Bekende Nederlanders schrijven het ene na het andere kinderboek, soms op eigen initiatief, vaak op aandrang van een uitgever. Commerciële belangen tellen in het laatste geval zwaar. Hun namen zijn geld waard. Kwaliteit is, mild gezegd, in veel gevallen niet het voornaamste criterium als een boek op de markt wordt gebracht.

De meeste gelegenheidsschrijvers richten zich op jonge kinderen. Vaak zijn ze geïnspireerd door hun eigen kinderen. Aan jeugdromans met ingewikkelde plots waagt slechts een enkeling zich. Publiciteit is gegarandeerd, zoals de komende weken weer zal blijken als ter gelegenheid van de Kinderboekenweek boeken worden gepresenteerd van Humberto Tan (Pirouette in Paramaribo), André Kuipers (André het astronautje – Op zoek naar Laika) en Nicolette Kluijver (Dierenpret – Vrolijke versjes over het leven op de boerderij).

Ze zijn bepaald niet alleen. In de sectie cabaretiers vinden we naast Jochem Myjer ook Freek de Jonge, Viggo Waas, Youp van ’t Hek en Najib Amhali. Actrices doen het ook graag, kinderboeken schrijven: Katja Schuurman, Maryam Hassouni, Isa Hoes, Babette van Veen, Carice van Houten, Halina Reijn.

De groep tv-presentatoren en aanverwante beroepen is het omvangrijkst. Behalve Nicolette Kluijver en Humberto Tan schreven ook Kim-Lian van der Meij, Yvon Jaspers, Daphne Deckers, Ivo Niehe, Mies Bouwman, Myrna Goossen, Filemon Wesselink (De spin die veel scheetjes laat), Paul de Leeuw, Johnny de Mol en Winston Gerschtanowitz kinderboeken.

En dan zijn er nog de roddelaars (Albert Verlinde), politici (Ayaan Hirsi Ali, Erica Terpstra), zangers (Alain Clark), zangeressen (Angela Groothuizen, Edsilia Rombley), prinsessen (Laurentien), musicalsterren (Jim Bakkum) en ruimtevaarders (de reeds genoemde André Kuipers).

De verrassendste naam de afgelopen jaren was die van Wesley Sneijder, de voetballer die zich in 2016 aan een genre waagde dat meerdere BN’ers inspireerde: het sinterklaasboek. Dat van Sneijder heette – let vooral op de woordspeling – De strijd om de Scoorsteen.

Een droom was uitgekomen, liet hij tot verrassing van velen weten toen het boek werd gepresenteerd. ‘Ik vond het op school ook nooit erg om opstellen en verslagen te maken.’ Sneijder was dankbaar dat hij de kans had gekregen om zijn fantasie de vrije loop te laten. ‘Voor kinderen schrijven is het mooiste dat er is.’

Talent is geen vereiste

Daarmee is Tosca Menten (57), een van de succesvolste schrijvers van het afgelopen decennium, het hartgrondig eens. Voor de rest keert ze zich fel tegen het verschijnsel dat uitgevers voor BN’ers in de rij staan en talent geen vereiste is. ‘Een bekende Nederlander verkoopt boeken op zijn of haar naam, bijna nooit omdat het boek goed is.’

Zelf is ze dit jaar twintig jaar schrijver. In 1999 kwam haar eerste boek uit, Villa Mosterd en de wraak van Graaf Gruwel. Menten stopte met haar baan als docent tekenen op een Amsterdams lyceum en koos voor het schrijverschap. ‘Geen seconde spijt van gehad, ook al is er een tijd geweest dat ik amper boterhammen met pindakaas kon betalen.’

Het is een vak apart, zegt Menten. Ze heeft er begrip voor dat uitgevers graag in zee gaan met mensen die hun bekendheid ontlenen aan tv of theaters, ‘de kachel moet immers branden’, maar ergert zich aan de boodschap die daarmee wordt verspreid.

‘Mijn eigen uitgeverij, Unieboek/Het Spectrum, heeft ook BN’ers in haar stal. Laten we wel zijn, alle uitgevers hadden De Gorgels willen hebben. Kinderen houden van het boek en dus is het goed. Maar het gaat erom dat het vak wordt onderschat; dat de suggestie wordt gewekt dat iedereen een goed kinderboek kan schrijven. Op presentaties en lezingen zeggen mensen vaak tegen me dat ze het ook nog een keer willen doen, een kinderboek schrijven. Er wordt verondersteld dat het makkelijk is. Dat is onzin.’

Wat haar ook stoort, is de aandacht die BN’ers ten deel valt. ‘Of ze nou aan een quiz meedoen, dansen op het ijs of een kinderboek schrijven, de stoel in de talkshow staat voor ze klaar. Voor de mensen die van kinderboeken schrijven hun vak hebben gemaakt, maar ondanks al hun geploeter nauwelijks publiciteit krijgen, is dat zuur. Een bekende Nederlander verkoopt op zijn naam, niet op kwaliteit.’

Jaap Friso oordeelt net zo streng. Friso recenseert kinderboeken op Jaapleest.nl, houdt lezingen en is samen met Bas Maliepaard de man achter De Grote Vriendelijke Podcast, de eerste podcast over jeugdliteratuur. ‘De achtergrond van een schrijver boeit me totaal niet. Het gaat me om de kwaliteit. Helaas schrijven BN’ers over het algemeen slechte boeken.’

De grote uitzondering is volgens hem Jochem Myjer met zijn Gorgels. ‘Vooral het eerste deel is grappig en spannend. Het vliegende schaap van Daphne Deckers is ook niet slecht. Maar van het boek dat Jeroen van Koningsbrugge met zijn vrouw schreef, Elvis & Jones, gaan er dertien in een dozijn. Engel van Isa Hoes en haar dochter? Draak van een boek.’

Beeld Leonie Bos

Natúúrlijk ergeren professionele schrijvers zich aan de ruime aandacht die BN’ers in de media ten deel valt, zegt Friso. ‘Ik kan me goed voorstellen dat kinderboekenschrijvers jaloers zijn als er weer eens een BN’er in een talkshow zit, terwijl zij zich rot moeten werken voor een klein stukje in de krant. Door André Kuipers het prentenboek voor de Kinderboekenweek te laten maken, doet zelfs de CPNB eraan mee. Het is vervuiling van de markt. Waarom krijgt een talentvolle, onbekende schrijver die kans niet?’

Het misverstand dat het schrijven van een kinderboek – en zeker een boek voor jonge kinderen – relatief eenvoudig is, is onuitroeibaar, constateert Friso. ‘Combineer de grappige verhaaltjes die je voor het slapengaan aan de kinderen vertelt met wat tekeningen en je hebt een goed boek, is de redenering. Maar negen van de tien keer stelt het weinig voor. Hou het lekker in de slaapkamer, denk ik dan.’

Sneeuwbaleffect

Jochem Myjer is nog steeds blij dat hij in het eerste stadium van De Gorgels onder de radar bleef, dat niemand hem kan aanwrijven dat hij de kans alleen maar heeft gekregen omdat hij een bekende cabaretier is. ‘In deze wereld heerst veel vijandigheid en wantrouwen. Ik begrijp dat wel. Het is een vak; een ander vak. Ik ben cabaretier, waarom zou ik een goed kinderboek kunnen schrijven?’

Wat wel scheelt, geeft hij toe, is dat hij op elk gewenst moment bij De Wereld Draait Door of een andere talkshow kan gaan zitten. ‘Ik duik niet veel op in de media, ik houd het meeste af. Dus als er een aanleiding is, ben ik overal welkom.’

Zo werd de sneeuwbal gecreëerd, zegt hij. ‘Dat is niet zo moeilijk, maar dan moet hij nog wel gaan rollen. En dat is niet aan mij. Dat is aan de kinderen. Ja, lekker makkelijk allemaal, met jouw naam, zullen sommige mensen zeggen. Maar ook na het tweede boek renden kinderen naar de boekwinkels. Dat doen ze echt niet omdat ze mij zo aardig vinden. Ik heb iets geraakt, anders zouden ze mijn boeken niet met z’n allen vragen voor Sinterklaas.’

Myjer koos naar eigen zeggen de moeilijkste weg. Zeven keer stuurde redacteur Ria Turkenburg zijn eerste hoofdstukken terug.

‘Ze gaf me voortdurend op mijn flikker. Ik kwam erachter dat ik niks van kinderboeken wist. Maak nou gewoon een prentenboek, zei iemand, paar regeltjes tekst, tekeningen, klaar. Maar dat wilde ik niet, ik wilde een boek schrijven voor 6- tot 9-jarigen, de leeftijd van mijn eigen kinderen. Dat is een moeilijke groep, want het mag niet te kinderachtig zijn, maar ook niet te spannend.’

Afgelopen zomer op vakantie vroeg iemand aan Jochem Myjer wat zijn beroep was. Het antwoord verraste hem zelf. ‘Ik zei dat ik children’s book writer was, niet cabaretier of comedian. Grappig, dat had ik nooit eerder gedaan. Ik zei het omdat ik dit eigenlijk het aller-, allermooiste beroep van de hele wereld vind. Het is zo fucking fantastisch om te kunnen zeggen: ik ben kinderboekenschrijver.’

Kinderboeken voor de Nieuwe Kerk

Voor het kinderboek bij de jaarlijkse grote wintertentoonstelling deed de Amsterdamse Nieuwe Kerk dit jaar een beroep op tv-presentator Humberto Tan. Als op 5 oktober De Grote Suriname-tentoonstelling wordt geopend, verschijnt ook zijn boek Pirouette in Paramaribo.

Francine Oomen opende de reeks in 2013 met Wat zou jij doen als je koning was?, een boek dat verscheen naar aanleiding van een expositie in de Nieuwe Kerk over het koningshuis. Sindsdien zijn zowel professionele schrijvers (Abdelkader Benali, Rosita Steenbeek, Cynthia McLeod) als gelegenheidsschrijvers (Bettine Vriesekoop, Hanneke Groenteman, Erica Terpstra) ingeschakeld.

De kerk hoopt op deze manier kinderen te stimuleren de tentoonstelling te bezoeken. De auteurs worden in de eerste plaats geselecteerd op affiniteit met het onderwerp, aldus Martijn van Schieveen van de Nieuwe Kerk.

‘En ze moeten al eerder gepubliceerd hebben. Publicitair gezien is het gunstig dat bekende mensen de boeken schrijven, maar daar is het ons niet in de eerste plaats om te doen. Alles draait om het thema.’ Het boek van Tan is alleen verkrijgbaar in de museumwinkel van de Nieuwe Kerk, en online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden