Beethovenstraat in vuur en vlam door Van der Elskens lens

De beroemde foto van de drie vrouwen in de Beethovenstraat was de eerste uit een reeks opnamen van vier. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum

Wat maakte Ed van der Elsken tot de beste straatfotograaf van Nederland? V reconstrueert in een 6-delige serie zijn werkwijze.

Niet altijd komt de choreografie van Ed van der Elskens fotografie overeen met onze vermoedens. In deze serie onderzoeken we in welke omstandigheden zes iconische foto's van de beroemde straatfotograaf Van der Elsken tot stand zijn gekomen. We doen dat door te kijken naar de opnamen die direct vóór en na de totstandkoming van zo'n beroemde foto zijn gemaakt. Zo zien we welke inspanningen de fotograaf verrichtte om tot zijn beste beeld te komen en uit welke opnamen hij de - in zijn ogen - beste koos. Hoofd collecties Martijn van den Broek van het Nederlands Fotomuseum heeft die foto's 'rondom' de beroemde foto gevonden in Van der Elskens dia-archief, dat door het museum wordt bewaard en wegens schimmelvorming op dit moment wordt gerestaureerd.

Vandaag de bekende foto van drie jonge vrouwen in minirok, op de Amsterdamse Beethovenstraat.

'Tofachtige, prachtige winkelmeisjes of kantoormeisjes of zo, in hun lunchpauze. In de Beethovenstraat of all places, in Amsterdam. Ik denk 1966. Klopt dat met die minirokken? Ik deed dat met een lange lens, mijn ouwe trouwe Tamron 400 mm F 6.9, een achenebbisjlens die ik in 1961 voor 60 dollar in Los Angeles gekocht heb, waar ik tienduizenden foto's mee gemaakt heb, waarvan duizend goede en honderd krakers, om het even ruw te schatten. Als ik er daarvan vijfhonderd verkocht heb, tegen ik noem maar wat fl. 200,- het stuk, dan heeft-ie toch zijn geld opgebracht. Ektachrome HS 1/500ste F 6.9.' Schreef de fotograaf in Hallo! Een nieuwe Ed van der Elsken, het boek uit 1978.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zo werd hij Nederlands beste straatfotograaf

Wat maakte Ed van der Elsken tot beste straatfotograaf van Nederland? V reconstrueert in een 6-delige serie hoe hij zijn onderwerpen benaderde. Lees hier deel 1 en deel 2 (+).

De vermoedelijke choreografie van de foto van de drie jonge vrouwen: het begon met de oversteek en pas daarna volgden nog drie opnamen van de meisjes op de stoep. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum

Beproefde Van der Elskenmethode

We vermoeden dat de fotograaf de dames eerst in de verte zag, hen optisch met de (forse) telelens naderbij haalde, en toen - een beproefde Van der Elskenmethode immers - met Amsterdams accent en met iets flirtigs in zijn stem: 'Hé mèèden, lekker aan de wandel?', uiteindelijk de volle aandacht van het drietal op zich wist te vestigen.

Maar toen de dia's voor restauratie uit hun oude raampjes werden gehaald, werd de nummering zichtbaar die aan de rand van elk filmpje staat. Zo ontdekte Van den Broek dat de beroemde foto juist de eerste was uit een reeks opnamen van vier. Nadat Van der Elsken zijn beste foto had gemaakt, terwijl de drie dames overstaken naar zijn kant van de straat, liep hij voor hen uit, om ze van een afstandje nog eens te fotograferen terwijl ze in zijn richting liepen.

Voor oogcontact was de afstand toen te groot geworden. (Hoewel: als we goed kijken, lijkt een van hen zich wel bewust van Van der Elskens aanwezigheid op een afstandje.) Weg waren de magie, de swing, de sensualiteit en de zomerse levensvreugde die de hele Beethovenstraat voor even in vuur en vlam zetten.

De vermoedelijke choreografie

1) Met de telelens fotografeert Van der Elsken de drie vrouwen die de Beethovenstraat in Amsterdam oversteken. De linker en de middelste op de foto reageren op Van der Elsken (wat heeft hij toch geroepen?), de rechter heeft niets in de gaten of kijkt lachend weg.

2) De vrouw in het violette truitje loopt nu op het trottoir rechts, de blonde loopt nu in het midden. Van der Elsken loopt een stuk voor hen uit.

3) Van der Elsken staat stil en klikt terwijl de drie dichterbij komen. Wat opvalt: de vrouwen raken elkaar bijna niet aan uit hun lichaamstaal kun je niet goed afleiden of ze dik bevriend zijn.

4) De foto waarop de drie vrouwen het dichtst bij Van der Elsken lopen ogenschijnlijk tenminste, want door het gebruik van de lange lens in werkelijkheid nog op een flinke afstand.

Grootste restauratieproject

Met de heruitgave van Ed van der Elskens eerste kleurenfotoboek Eye Love You (uitgeverij Bas Lubberhuizen, 39,95 euro) markeert het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam de restauratie van het dia-archief van de fotograaf - het grootste restauratieproject uit de Nederlandse fotogeschiedenis.

In het museum presenteert fotograaf en generatiegenoot Eddy Posthuma de Boer t/m 31/12 zijn selectie van foto's die Van der Elsken maakte voor het maandblad Avenue.

Ook op theaterfestival De Parade besteedt het museum, in een eigen tent, aandacht aan Van der Elsken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden