Beethoven, Bach en het Ierse nationalisme

Onder het motto Van twee werelden presenteren de Volkskrant en Meulenhoff een serie van tien romans over het begin van een nieuw leven in een nieuwe omgeving....

Hans Bouman

Wanneer we spreken over auteurs die wortelen in meerdere culturen, hebben we het in de praktijk bijna altijd over een derdewereldcultuur (veelal een voormalige westerse kolonie) en een eerstewereldcultuur (dikwijls de voormalige kolonisator). In Sproetenkoppen (The Speckled People) richt Hugo Hamilton het vizier op een geheel andere mengcultuur: die van Duitse Ieren.

Niet lang na het eind van de Tweede Wereldoorlog reist Irmgard Kaiser, telg van een anti-nazigezinde Duitse familie, naar Ierland als een vorm van penitentie en spirituele zuivering. Ze belandt bij Lough Derg, het meer waarin zich het bedevaartseiland Station Island bevindt, waar ooit Saint Patrick zou zijn verbleven.

Wanneer Irmgard na haar bezoek aan Station Island een onderdak voor de nacht vindt bij een Ierse familie, brengt de heer des huizes vrolijk een toast uit op de gast, met de woorden ‘Heil Hitler’. Het is geen sarcasme. Integendeel, de man vindt Duitsland – aartsvijand van het gehate Groot-Brittannië – een fantastisch land.

Vervolgens komt Irmgard Jack Hamilton tegen, een jonge Ierse nationalist die zich heeft omgedoopt tot Sean O hUrmultaigh. Sean spreekt Duits, is een liefhebber van de muziek van Bach en Beethoven, en een paar maanden later zijn de twee getrouwd. Hun ‘sproetige Iers-Duitse kinderen’, zo is Seans overtuiging, zullen vorm geven aan een nieuwe republiek. Sean gelooft heilig dat het importeren van buitenlands bloed een verrijking voor de Ierse natie zal zijn.

Sproetenkoppen is geschreven door een van Sean O hUrmultaighs sproetige Iers-Duitse kinderen, en wel een die zijn naam allang weer heeft terugveranderd in het Engelse origineel. Hugo Hamilton liet zich al eerder in verhalen en romans inspireren door zijn Iers-Duitse jeugd. Sproetenkoppen heeft de opzet van memoires, maar de stap naar de romanvorm is dikwijls maar een kleine.

Het fanatieke nationalisme van Hugo’s vader maakt het leven van de kinderen – en van zijn vrouw – allesbehalve gemakkelijk, zo blijkt al vanaf de eerste bladzijde. Sean heeft besloten dat er geen Engels wordt gesproken in zijn huis, maar Iers. Helaas spreekt moeder Irmgard geen Iers, zodat de kinderen met haar Duits spreken en met hun vader Iers. Uiteraard willen ze niets liever dan ‘gewoon’ Engels spreken en dat doen ze dan ook op school en met hun vrienden.

Ironie, dikwijls bittere ironie, is een sleutelwoord in Sproetenkoppen. Een vrouw, op zoek naar loutering, wordt in een land dat ze beschouwt als een bakermat van spiritualiteit begroet met een kreet uit een verleden waaraan ze juist probeert te ontsnappen. Een multinationaal huwelijk dat bedoeld is om een nieuwe, betere natie te helpen ontstaan, strandt in taalstrijd, onderdrukking en blind nationalisme. En ook het slot van het boek, waarin de dood van vader Sean wordt beschreven, is sterk ironisch. Maar hier werkt de ironie ook bevrijdend.

Op de laatste pagina’s, als Irmgard en haar kinderen op zoek gaan naar het huis waar zij logeerde na haar bezoek aan Station Island, is de cirkel gesloten. De hand van de romanschrijver Hamilton is zichtbaar – en de spirituele zuivering is alsnog gekomen.

Hans Bouman

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden