REPORTAGE

Beest en bijou in Museum Arnhem

Met de tentoonstelling Beauty of the Beast speelt Museum Arnhem in op de tijdgeest: de hang naar de natuur. Hoe presenteren hedendaagse kunstenaars het dier in hun sieraden?

Reid Peppard, Fox Handbag, tas, 2009Beeld Thomas Aangeenbrug

In de punktijd was het een statement: soms kon je uit de jas van een met veiligheidsspelden doorboord meisje een tamme rat zien kruipen die als een levende accessoire plaatsnam op haar schouder. Omstanders die dit vies of choquerend vonden, kregen niet zelden een preek van de draagster. Dat de rat qua aaibaarheid niet onderdeed voor alle gepamperde honden en katten. Dat we eens goed moesten nadenken over onze schoenen gemaakt van speciaal voor dit doel vermoorde dieren.

De Amerikaanse kunstenares/taxidermiste Reid Peppard maakt werk met een knipoog naar die punkers. Kijk naar haar Double Rat Headdress, een haarband met twee opgezette ratten, de staarten versierd met Swarovski-kristallen. Reid maakt tassen en sieraden van herkenbare ratten, muizen, vossen en vogels en telt inmiddels Lady Gaga en Jude Law onder haar klanten. Een paar stukken uit haar werk zijn te bezichtigenen op de tentoonstelling Beauty of the Beast, vanaf morgen in Museum Arnhem te zien.

Het museum speelt in op een trend met deze expositie van sieraden en accessoires. Net als in de 19de eeuw, toen de mode om 'dierlijke' juwelen te dragen samenviel met een romantische hang naar de natuur, past de hernieuwde belangstelling voor taxidermie in een breder tijdsbeeld. Het staat onder meer voor authenticiteit, ambachtelijkheid en contact met de natuur. Geen conceptstore of hippe bar zonder opgezet beest. Op internet zijn do-it-yourselfkits te koop waarmee je je eigen huismuis kunt prepareren.

Idiots (Afke Golsteijn en Floris Bakker), halssieraad, rond 2007.Beeld Thomas Aangeenbrug

Hypocrisie

De schoonheid van zoveel dood dier zal niet bij iedereen lekker binnenkomen, maar net als in het werk van Peppard ligt de boodschap vaak direct aan de oppervlakte. Een kindermutsje gemaakt van eendagskuikens die zijn vergast in de bio-industrie of de slofjes van 'geruimde' mollen, met kop en al: ze spotten met de hypocrisie van de mens ten opzichte van de fauna. 'Het heeft me altijd gefascineerd dat witte duiven zijn uitgeroepen tot vredessymbool terwijl hun grijze soortgenoten worden geoormerkt als gevleugelde ratten', zegt de Britse kunstenares Kate MccGwire. Daags voor de tentoonstelling brengt ze de laatste van 20 duizend kraaienveren aan in een groot object, een gigantische, gestolde beweging van een kraaienzwerm in de lucht. Geen vogel heeft er het leven voor gelaten. 'Ik verzamel het materiaal bij kraaienbestrijders zoals boeren.'

Geen van de kunstenaars heeft een dier gedood om aan werkmateriaal te komen, benadrukt het museum. We kijken dus eigenlijk naar een verzameling roadkill, afval uit de bio-industrie en andere faunaresten die onvermijdelijk zouden zijn vernietigd. Uitzondering is de inmiddels roemruchte kat van de Nederlandse kunstenares Tinkebell. Het beest werd in 2004 door het vrouwtje zelf de nek omgedraaid ter vervaardiging van een handtas. Althans, zo luidde de eerste versie van het verhaal, de wereld in geholpen door de maakster die met haar staaltje shock art wilde protesteren tegen de bio-industrie. De kat bleek later terminaal, het vrouwtje niet de moordenaar.

'De meeste kunstenaars maken op een of andere manier een moreel statement', zegt curator Eveline Holsappel, 'anderen wilden alleen laten zien hoe ontzettend mooi dieren zijn, ook dieren die we beschouwen als ongedierte.' Veelzeggend detail: 'Toen ik de objecten bij elkaar zocht, ontdekte ik dat er onder de vrouwelijke makers opvallend veel vegetariërs waren.' Holsappel heeft er voor de zekerheid nog even de Partij voor de Dieren op nagebeld. Die vond het goed, mits er geen dieren speciaal voor de kunst waren gedood.

Kelly McCallum, zonder titel, 2010.Beeld Thomas Aangeenbrug
Iris Schieferstein, schoenen, Horseshoes, 2008.Beeld Thomas Aangeenbrug

Wunderkammer

Vormgeefster Lenneke Wispelwey richtte het eerste deel van de expositie in als een ouderwetse Wunderkammer waarin de moderne accessoires in glazen kastjes en onder stolpen worden tentoongesteld. Enkele objecten in bruikleen benadrukken dat de toepassing van dierlijk materiaal al eeuwenlang bon ton is in de mode en dat meestal zonder scrupules. Droeg overgrootmoeder niet een hoedenveer met vogelkop - een bruikleen uit het Rijksmuseum is te zien- enkel om goeie sier te maken? Haar achterkleinkinderen willen daarnaast een ethisch verhaal overbrengen door overleden parkieten, kolibries of padden te verwerken. Het Nederlandse kunstenaarsduo Idiots (Afke Goldstein en Floris Bakker) brengt dit proces treffend in beeld door de kop van een flamingo op een vleesmolentje te plaatsen. Uit het keukenattribuut rollen roze lintjes, parels, kralen en garenklosjes: the art of making jewellery.

De Horseshoes van de Duitse Iris Schifferstein zijn zelfs een vrolijk fashion statement. Ze is voor haar schoeiselcollectie vaste klant bij het abattoir en de destructor. Onder een stel paardenhoeven monteerde ze hoge metalen hakken, een opsteker voor Sophie Hilbrand die afgelopen woensdag (gefaket) onderuit ging in een live-tv-uitzending vanwege soortgelijke hakken. Schifferstein was als kind al geboeid door dode dieren die ze langs de weg vond. Wie kijkt er niet met een mengeling van fascinatie en afgrijzen naar? Het is dezelfde combinatie van uitersten die de bezoeker af en toe ondergaat op de expositie: de dode rat die tot portemonnee is verwerkt met zijn nare rattentandjes en al, versus de verfijnde juwelen van broze cicadevleugeltjes.

Beauty of the Beast. Sieraden en taxidermie. Museum Arnhem, 24/1 t/m 10/5.

Tanel Veenre, Arabesque III, broche, 2014.Beeld Thomas Aangeenbrug

Do-it-yourself

Benodigdheden: wattenbollen, een mix van borax en maïzena, alcohol, een schaar, een nagelschaar, een stanleymes of een scalpel, ijzerdraad, naald en draad en een dood beest. Opgezette dieren zijn zo populair geworden dat sommige liefhebbers hun al dan niet gewenste huisdier een tweede leven geven. Het lijkt een trend onder doe-het-zelvers om Flappie of Hector mensenkleren aan te trekken. Geïnteresseerden kunnen terecht op internet voor cursussen of instructies: instructables.com, wikihow.com, prepareren.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden