Beeldschone entree van jonge Werther

Massenet: Werther. Ramon Vargas e.a., o.l.v. Vladimir Jurowski. RCA/BMG...

Roland de Beer

Werther, de verliefde jongeman die in de opera van Massenet de goede smaak heeft zich buiten beeld voor zijn raap te schieten, begaat in deze opera helaas ook een hinderlijke vergissing. De componist valt weinig te verwijten, maar jammer is het wel: Werther, radeloos omdat Charlotte zijn tederheid niet kan beantwoorden, houdt zich bij het weerzien met zijn aanbedene in de derde akte niet meer in bedwang. Hij leest een gedicht voor ('Pourquoi me réveiller, o souffle du printemps?'), en doet dat op de volgende melodie:

Tarara Boemdiee,

De dikke dominee.

Het lied voltrekt zich weliswaar in mineur, en na de dominee gaat het op een andere manier verder. Maar dan is het kwaad al geschied - en keren die noten ook nog terug. Het is een van die toevalsstreken die een werk totaal van kleur kunnen laten verschieten. En we hebben het nog steeds over de mooiste akte uit Massenets beste opera - zoals bij de Nederlandse Opera in Amsterdam deze maand is na te gaan.

Uit Berlijn komt een nieuwe cd, en het is een goede ook. BMG heeft er een Mexicaan (Ramon Vargas) en een Bulgaarse (Vesselina Kasarova) voor bij elkaar gezet. Omringd door collega's die overal vandaan komen, behalve uit Frankrijk, staan ze met het Deutsches Symphonie-Orchester Berlin onder leiding van de Rus Vladimir Jurowski.

Er zijn weinig opera's waarin personages zo onnadrukkelijk-maar-beeldschoon hun entrée maken. Massenet moet aparte studies hebben verricht naar het opkomen en mond opendoen. Beluister het eerste verschijnen van Charlotte 'na de pauze'. Ze neemt er in alle rust en goede smaak een voorschot op het Abschied dat Mahler (toevallig?) jaren later in zijn Lied von der Erde stopte.

Fraai is ook het weerkeren van de lispelende Werther, maar omdat dit vooral een opera is over Charlotte, mag hier speciaal gelet worden op de sublieme reactie van de sopraan, en de fluwelen strijkers die haar 'Pourquoi cette parole amère?' inleiden. Dat Massenet zelf ook wist dat hij hier bijzondere muziek op papier had, blijkt uit de toespeling die hij er twee akten eerder al op maakt, bij Charlottes allereerste, zo welgemanierde entrée. Maar ook haar Twijfels mogen er zijn, wanneer ze zich uit de verboden omarming losrukt, smartelijk als een Franse Sieglinde.

De topnoot waar Werther in zijn Pourquoi me réveiller naar toe werkt, heeft bepaalde tenoren, zoals Roberto Alagna, helaas op verkeerde gedachten gebracht (het fragment staat als een gil-maar-raak op een van zijn platen). Vargas blijkt met de Franse lyriek wel degelijk affiniteit te hebben ontwikkeld. Het Bulgaarse Frans van Kasarova klinkt wat merkwaardig en haar sopraan heeft aan de bovenkant een scherpe rand. Maar ze weet precies waar Charlottes charmes liggen, en kan haar 'pourquoi cette parole' wat ons betreft niet vaak genoeg aanheffen.

De 27-jarige Jurowski doet zijn reputatie van aanstormend dirigeertalent eer aan, en leidt een orkest dat raad weet met de Wagneriaanse halftinten in Massenets partituur.

Spontini: Fernand Cortez. Melena Marras e.a., o.l.v. Jean-Paul Pénin. Accord/Impulse Amsterdam.

Hebben we het bij Charlottes 'pourquoi' over de meest geslaagde minuut in de Franse opera tussen 1860 en 1893, bij het 'Triomphe! Victoire!' waarmee Gaspare Spontini zijn Fernand Cortez laat afmarcheren, zitten we in een nagenoeg vergeten opbergkelder van de Opéra. Spontini, die in het Parijs van Napoleon fabelachtige successen vierde, heeft zijn postume reputatie vooral te danken aan Berlioz, die hem altijd in een adem heeft genoemd met zijn andere held, Christoph Willibald Gluck.

De jongste reanimatiepoging van Spontini's Fernand Cortez is, wat de plaat betreft, ook de eerste. Dirigent Jean-Paul Pénin had er een Franse solistencast en Slowaakse hulpkrachten voor tot zijn beschikking.

Het kost moeite de betovering te herkennen die de aria's, de koren, de marches triomphales, de 'Mexicaanse balletten' en intochten van de cavalerie ooit op de Parijzenaars heeft uitgeoefend. Wat wij monotoon en afgezaagd menen te vinden, schijnt voor hen behalve Groots vooral ook Meeslepend te zijn geweest.

Toch mooi er nu bij te kunnen. De Spanjaard triomfeert onder trom- en bekkenslagen. De gevreesde Montezuma legt zich in beleefde baritontonen bij de feiten neer. Maar in de verte hoor je Berlioz naderen.

Der Freischütz van Von Weber, met recitatieven van Berlioz, o.l.v. Jean-Paul Pénin. Impulse.

Het 'Victoire!' waarmee Der Freischütz van Carl Maria von Weber een aanvang neemt in het Frans, vertegenwoordigt in de première-opname onder Jean-Paul Pénin ook iets dat meer is dan alleen een voetnoot. Het was Berlioz die het gesproken woord van dit Duitser dan Duitse Singspiel toonzette en orkestreerde, toen de Parijse Opéra het in 1841 in een vertaling op de planken bracht. Sommige door Berlioz gecomponeerde episoden hebben flinke proporties. Interessant, hoe Berlioz zijn best doet zich te conformeren aan Von Weber, en het eigen muzikale ik onderdrukt. Nog interessanter wordt het, wanneer hij daar geheel in faalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden