Bedrog met opgewarmde prakjes

Het is niet mis wat uitgever Meulenhoff/Manteau de lezer belooft: een fascinerende geschiedenis van de joden in Nederland en België, geschreven door een Vlaamse filosoof en publicist die verbonden is aan Berkeley, een van de meest prestigieuze Amerikaanse universiteiten....

Maar wat een ontgoocheling. Ludo Abicht, de auteur van deze Geschiedenisvan de Joden van de Lage Landen, blijkt volstrekt niet opgewassen tegen detaak die hij zichzelf heeft opgelegd. Hij is niet alleen een beroerdeschrijver, hij beheerst ook zijn stof niet.

Het hele boek, bijna vijfhonderd pagina's dik, getuigt ervan: de keuzevan de materie is willekeurig, veel bronnen zijn verouderd of eenzijdig,en er zitten enorme gaten in het overzicht. Vrijwel alle belangrijkestudies van de laatste tien, vijftien jaar ontbreken in de literatuurlijst,en waar ze wel worden genoemd rijst de vraag of ze wel gelezen zijn.

Met grote voortvarendheid citeert Abicht uit encyclopedische werken,bloemlezingen en andere - betere - overzichtswerken. Veel diepgang ofnieuwe informatie levert dat niet op. De voorbeelden liggen voor hetopscheppen. Zo moet Spinoza het doen zonder Jonathan Israel, maar met deEncyclopaedia Britannica, de twijfelachtige interpretatie van een Franseauteur en het oordeel van Jan en Annie Romein uit 1940. Over Spinoza'sdenkbeelden komen we intussen weinig te weten, zomin als over zijnhistorische betekenis.

Niet minder opvallend is het ontbreken van de sociale geschiedenis,terwijl op dit terrein toch heel wat belangwekkende studies zijn verschenenin zowel Nederland als België. En zo kunnen we doorgaan. De geschiedenisvan het zionisme, bijvoorbeeld, is niet eenzijdig en onvolledig, maar oponderdelen ook onjuist. Zo schrijft Abicht dat er in Nederland geenafdeling van de socialistisch-zionistische beweging Poale Zion bestond.

Dit is geen detail: de fout is kenmerkend voor het handboek en zijnauteur. Vijf jaar geleden verscheen de vuistdikke, alom geprezen studie vanEvelien Gans over joodse socialisten en socialistische zionisten - meer dannegenhonderd pagina's, een ware Fundgrube voor iedereen die wérkelijkgeïnteresseerd is in de geschiedenis van de joden in Nederland. BijAbicht: nooit van gehoord.

In zo'n geval loopt natuurlijk ook iedere poging tot analyse dood. Hethoofdstuk over de ondergang van de Nederlandse joden, bijvoorbeeld, leuntvrijwel geheel op één - overigens verdienstelijk - artikel. Maar wemoeten het doen zonder de interpretaties van Presser en De Jong en vrijwelalle historici na hen, zoals Blom, De Haan of Hondius, die zich hebbengewijd aan ingewikkelde vragen waar Abicht nog niet eens aan toe komt.

Logisch dat hij uiteindelijk niet verder komt dan het achterhaaldebeeld van Nederland als het land van Anne Frank, zij het met dekanttekening dat 'het verhaal van de onderduik toch niet vlekkeloos is'.Ja, er ging wel eens wat mis.

Wat wordt aangekondigd als een diner van grote klasse, opgediend dooreen ster-kok, blijkt bij nadere beschouwing niet meer dan eenbijeengesprokkelde verzameling opgewarmde prakjes. Vijfhonderd pagina's,een mooi omslag. Dat heet consumentenbedrog - en dat verwijt zou nietalleen de auteur, maar ook de uitgever zich aan moeten trekken.

Frank van Vree

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden