Bedevaartstocht langs werk van Heilige HCB

Een bedevaartsoord. Een betere omschrijving van het fotografiemuseum Foam in Amsterdam is er even niet. Je ziet het al aan de hoeveelheid fietsen voor de deur, aan de mensen die naar buiten komen met plastic tasjes in hun hand, en zij die vol verwachting het museum binnengaan om vervolgens tien...

Een bedevaartsoord. Een betere omschrijving van het fotografiemuseum Foam in Amsterdam is er even niet. Je ziet het al aan de hoeveelheid fietsen voor de deur, aan de mensen die naar buiten komen met plastic tasjes in hun hand, en zij die vol verwachting het museum binnengaan om vervolgens tien minuten in de rij voor de kassa te staan. Afgelopen woensdag telde Foam 1268 bezoekers, een recordaantal.

Voor wie komen ze dan? Voor HCB natuurlijk, de enige fotograaf ter wereld die kan volstaan met zijn initialen. Henri Cartier-Bresson – of staat die H voor Heilige?

Het hele museum is vrijgemaakt voor zijn retrospectief (behalve de bibliotheek waar foto’s van de jonge Popel Coumou hangen, maar het is de vraag of iemand dat weet). Voor het onderbrengen van een andere tentoonstelling, Exploration, is Foam uitgeweken naar een locatie aan de overkant van de gracht, Museum Van Loon.

Ruim baan dus voor de man van ‘het beslissende moment’, de man van Magnum, van het in fotografie gevatte kubisme en het onopvallende fotograferen. Cartier-Bresson stelde de tentoonstelling die terugblikt op zijn gigantische oeuvre zelf samen, met behulp van zijn vriend Robert Delpire. In 2003 was de expositie voor het eerst te zien in Parijs om daarna door te reizen naar Barcelona, Berlijn, Edinburgh en uiteindelijk, de laatste standplaats: Amsterdam (dat oorspronkelijk niet op de agenda stond). En in de tussentijd, in augustus 2004, enkele weken voor zijn 96ste verjaardag, overleed de fotograaf.

Foam nam het retrospectief integraal over, maar maakte een eigen indeling, een die het meest geschikt was voor het Amsterdamse museum. En zette een goed geoliede pr-machine in werking. HCB dook op bij Goedemorgen Nederland en het NOS Journaal, posters met daarop een portret van de fotograaf werden verspreid.

Het heeft goed gewerkt. Maar, zoals altijd bij een grote blockbuster, is het voor de nieuwsgierige bezoeker na al die media-aandacht moeilijk om de foto’s op hun ware merites te beoordelen. Het werk van Henri Cartier-Bresson is onaantastbaar geworden, sterker nog: de man, zijn persoon, zweeft ergens op eenzame hoogte.

Die visie wordt door de tentoonstelling zelf in de hand gewerkt. In de twee schaars verlichte kabinetjes van Foam hangt het persoonlijke leven van de fotograaf in deftige passe-partouts. Familiekiekjes, schoolfoto’s, briefjes, foto’s van HCB terwijl hij foto’s maakt, en zelfs het geboortekaartje van de man die door anderen altijd wordt omschreven als ‘bescheiden’ en ‘onopvallend aanwezig’ zijn hier als relieken te bewonderen.

De eerste museumzaal is gewijd aan de ‘klassiekers’, zijn bekendste foto’s, zoals de beroemde Derrière Saint-Lazare (1932), van de man die voor eeuwig boven een plas hangt. En de kloeke tentoonstellingscatalogus kreeg de titel Henri Cartier-Bresson, the man, the image & the world. Dat alles maakt dat je bijna niet durft te vragen: ‘Maar - is het ook goed, dat werk van HCB?’

Antwoord: grotendeels wel. Cartier-Bresson heeft beelden gemaakt die in het collectieve geheugen zijn gekropen. De foto waarop een concentratiekampgevangene de vrouw ontdekt die haar heeft verraden (1945), zou in geen enkel geschiedenisboek moeten ontbreken. En ook het van bovenaf gefotografeerde Italiaanse straatje waarin een vrouw een bakblik broodjes op haar hoofd draagt die dezelfde vorm hebben als de straatkeien (1951) is onvergetelijk.

Maar er hangen ook duidelijk minder goed gelukte foto’s tussen, die wat betreft compositie of onderwerp niet zo bijzonder zijn. En er is maar moeilijk achter te komen: namen Henri Cartier-Bresson en Robert Delpire die laatste foto’s in de tentoonstelling op omdat álle foto’s van HCB fantastisch zijn of omdat ze een zo eerlijk mogelijk beeld van een oeuvre wilden geven?

Merel Bem


Amsterdam, FOAM, Fotografiemuseum (Keizersgracht 609): A Retrospective, overzicht van Henri Cartier-Bresson, t/m 2 april; Foam_3h: Whispering spaces, schilderachtige foto’s van slaapkamers van de net afgestudeerde fotograaf Popel Coumou, t/m 25 januari; dagelijks 10-17u do vr tot 21u. Tel. 020-5516546 (www.foam.nl).

Voorts: Amsterdam, Maison Descartes (Vijzelgracht 2a): tekeningen en schilderijen van de Franse fotograaf Henri Cartier Bresson, t/m 2 april; ma t/m do 10-19u vr 10-17u. Tel. 020-5319501 (www.maisondescartes.com).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden