Beatles zonder toeters en bellen

Moniek Merkx, Jan Veldman en Vincent van Warmerdam concentreren zich in Help op de rock ’n’ roll.

Aan het plafond van Jeugdtheater De Krakeling slingeren linten met elpees. De twintig kinderen die de generale repetitie mogen bijwonen van Help door Theatergroep MAX. – première morgen – bekijken ze met verbazing. ‘Komt daar geluid uit als je er een naald opzet?’ Nee, dit vinyl hebben ze nog nooit gezien. En van The Beatles hebben ze ook nog nooit gehoord. Maar ze willen best eens zo’n ouderwetse pick-up uitproberen, die voor de gelegenheid de foyer is binnengebracht. Lachend duiken ze op de groeven en de koptelefoons.

Regisseur Moniek Merkx van MAX., toneelschrijver Jan Veldman en componist Vincent van Warmerdam, allemaal vijftigers, maakten samen een muziektheatervoorstelling over de jonge jaren van The Beatles. Voor publiek vanaf 8 jaar. En nee, dat is geen nostalgisch verlangen om hun legendarische helden levend te houden voor de nieuwe generatie.

Eigenlijk was van alleen Van Warmerdam vroeger fan: ‘Pas toen ze alweer uit elkaar waren. We waren vooral radiogek. Daar hoorden we al die songs.’ Veldman was meer van de jazz en klassieke muziek: ‘The Beatles kwamen slechts ter sprake wanneer mijn vader vond dat ik naar de kapper moest: je wilt toch geen Beatle worden?’ En Merkx was into The Velvet Underground en Sonic Youth, dat soort somberte: ‘Ik vond The Beatles zo licht en zoetsappig.’

Maar nu ze zich erin heeft verdiept, kan ze de muzikale kwaliteit waarderen: ‘Tijdens de auditie lieten we alle acteurs She loves you yeah yeah yeah zingen. Wat saai, dacht ik toen. Maar als het precies wordt gespeeld, hoor je geniale gitaarloopjes.’

Merkx had geluk. Ze vond de brutale jongens van The Sadists, mede geschoold bij Orkater, die niet alleen geoefende acteurs zijn, maar ook geroutineerde muzikanten. Zij spelen de Beatles-nummers alsof ze die ter plekke op de snaren bedenken. ‘Let wel,’ zegt Van Warmerdam. ‘We zijn geen puristen. Jan en ik hebben een paar liedjes vrij vertaald. Van sommige nummers spelen ze alleen een thema. Het gaat erom dat we van de muziek van The Beatles muziektheater maken.’

Ze kozen voor de prille jaren van de band omdat toen de nummers nog lekker rock ’n’ roll klonken. Van Warmerdam: ‘De sound is nog niet belast met toeters en bellen van een geluidsstudio.’ En, zegt Merkx, ‘mij gaat het om de pijn die je moet doorstaan om als band iets te bereiken. De lol van een jongensdroom, maar ook het door roeien en ruiten gaan.’

Nadat het drietal voor veldonderzoek naar Liverpool was geweest (Van Warmerdam: ‘In de haven van IJmuiden zit meer leven’) had Veldman eerst de neiging er documentair theater van te maken. Totdat hij de oeverloosheid daarvan inzag. ‘Over elk moment uit hun carrière zijn boeken vol geschreven.’ Nu concentreert de voorstelling zich op de moeizame relatie tussen John Lennon en zijn afwezige moeder, die ook nog door een politieagent wordt doodgereden, als hij 15 is. Er is een fan, die haar helden ziet vertrekken uit Liverpool. En er is de botte wijze waarop drummer Pete Best is ingeruild voor Ringo Starr, Veldman: ‘Muzikanten drukken zich graag voor moeilijke gesprekken.’

Dat MAX. met Help midden in een Beatles-hype terecht komt, had Merkx niet kunnen voorzien. Recent is het computerspel The Beatles: Rock Band gelanceerd, de verzamelde dvd-boxen zijn niet aan te slepen, eind oktober komt in Londen de film Nowhere Boy uit, over de jeugdjaren van The Beatles, en diezelfde maand verschijnt in Nederland een stripboek over The Fab Four. ‘Wij bedachten dit idee lang voor deze herleving. Wij willen geen kopie maken. Dat is bij voorbaat tot mislukken gedoemd.’ Van Warmerdam: ‘Wij zijn niet met heiligmaking bezig.’

De voorstelling eindigt met een knallend Help, de doorbaak naar wereldfaam. Merkx: ‘Op dat moment begint ook de desintegratie van de band.’ Na afloop proberen kinderen de tekst van het nummer na te zingen. Van Warmerdam: ‘Zie je, het blijft een geniale hartekreet van Lennon.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden