Beagle: schipperen tussen inhoud en avontuur

Twaalf miljoen euro, driehonderd dagen op zee, soms wel vijftig mensen aan boord en dan toch volgens Stichting Kijkonderzoek maar zo’n half miljoen kijkers per aflevering. Was Beagle, in het kielzog van Darwin een geslaagd avontuur, of was het duurste programma op Nederlandse televisie een grote flop?

De publieke omroep is tevreden. VPRO-directeur Lennart van der Meulen: ‘Als we Nederland en België optellen, kom je uit rond 900 duizend kijkers.’ NPO-directeur Gerard Timmer vindt dat ‘respectabele’ cijfers: ‘We hebben geen kijkers weggetrokken bij andere zenders. Beagle heeft een eigen publiek aangeboord.’

Crossmediaal

Op 1 september 2009 vertrok de clipper Stad Amsterdam voor een reis rond de wereld, in het kielzog van Darwin. Gasten vanuit de hele wereld werden ingevlogen om de reis van Darwin te reconstrueren. Uniek was de crossmediale aanpak: de ontdekkingen van de crew waren via televisie, radio en internet te volgen.

Maar is die aanpak geslaagd? Midas Dekkers, bioloog en beoogd presentator van het programma, denkt van niet. ‘Op televisie zag je er niets van. Een multimediaal programma en dan Redmond O’Hanlon die voorleest uit een 19e eeuws boek.’ Lennart van der Meulen erkent dat Beagle uiteindelijk vooral een ‘klassieke televisieserie’ was. ‘Het is niet zo dat Beagle door groepen mensen alleen via internet werd gevolgd.’ Gerard Timmer vraagt zich af of het nog crossmedialer had gekund. ‘Maar qua beleving had ik grotere verwachtingen.’

Beagle werd beloond met een journalistieke prijs, een Tegel, in de categorie Online. Maar inhoudelijk schipperde Beagle tussen avontuur en wetenschap, zegt Robbert Dijkgraaf, die naast voorzitter Raad van Toezicht VPRO vooral wis- en natuurkundige is en voor Beagle een week door het Andesgebergte trok. ‘Je moet de spanning van de reis vasthouden, maar ik soms had ik wel het gevoel: kan die wetenschapper ook uitpraten?’

Slap reisprogramma

Midas Dekkers: ‘Het was een slap reisprogramma met een beetje wetenschap. De wetenschappers hadden ze ook in Hilversum op de koffie kunnen vragen en dan waren we een stuk wijzer geworden dan van die tot confetti versneden uitspraken op een hobbelend schip.’

Volgens Dijkgraaf is het moeilijk om 35 afleveringen lang een spanningsboog vast te houden, als de rode draad het enorme verhaal van Darwin is. ‘Als dit een schilderij was, had ik wat lijnen scherper aangezet.’ Dekkers, die bij de voorbereiding van het programma betrokken was maar zich terugtrok wegens inhoudelijke meningsverschillen, zegt dat Beagle de knowhow van een biologieleraar miste. ‘In de beginfase zijn mensen met verstand van de evolutieleer overboord gekeild of gesprongen.’

Had een uitgebreidere voorbereiding meer diepgang opgeleverd? Bootproducer Ruurd van der Berg, die de link was tussen het schip en Hilversum, denkt van niet. ‘Achteraf had het misschien beter gekund. Met een schip rond de wereld varen is gewoon een ongelooflijk grote klus.’ Dijkgraaf zegt dat dat ook de charme was. ‘Beginnen op hoop van zegen en kijken waar je uitkomt. Net als Darwin, die ook geen flauw idee had en gaandeweg de evolutieleer bedacht.’

Het avontuur bracht ook gevaren met zich mee, met als dieptepunt het auto-ongeluk in Argentinië waarbij twee mensen om het leven kwamen. ‘Dat was verschrikkelijk’, zegt producer Van der Berg, ‘Er is niets ergers dan dat. Op dat moment waren er vijftig mensen aan boord. Hoe moest ik ze dit gaan vertellen?’

Zeeziek

Volgens producer Van der Berg waren er veel onvoorziene omstandigheden die het werk bemoeilijkten. ‘Mensen worden zeeziek, het stormt, alles in je hut kraakt, je slaapt slecht. Al die factoren leiden ertoe dat je als team aan boord dertig procent minder efficiënt bent dan aan land.’ Ook krijg je op een schip te maken met onderlinge spanningen. Van der Berg: ‘Er waren oudere kopstukken van de VPRO aan boord die dachten dat ze door hun staat van dienst meer rechten hadden. Maar een verlegen editor heeft net zo veel behoefte om alleen in een hut te slapen als een regisseur die zichzelf heel belangrijk vindt.’

Daarom werd er gaandeweg meer vertrouwd op het team in Hilversum. Van der Berg: ‘Op schip was het niet altijd duidelijk wat we gingen doen met gasten, maar gelukkig zat er in Hilversum een sterk team met een helicopter view. Om die reden is regisseur Lex Runderkamp volgens Van der Berg eerder teruggereisd naar Nederland dan gepland. ‘Er werd besloten dat het efficiënter was om Lex in Hilversum aan de bak te laten gaan.’ Persoonlijke redenen voor deze beslissingen hadden er niets mee te maken, zegt Van der Berg. ‘Het was niet zo van: we sturen je het schip af.’

Achteraf gezien was het ook wat druk aan boord. Dekkers: ‘Het leek op een duiventil. Wat al die mensen aan boord deden, is het grootste geheim van Hilversum.’ Vooral in het begin waren er een paar verstekelingen. Van der Berg: ‘Er voeren mensen vanuit Engeland mee naar de Kaapverdische Eilanden, die pas in een later stadium moesten produceren. Ze hebben toen wel vaardigheden opgedaan voor later, maar erop terugkijkend was een aantal mensen overbodig.’

Wat is de nettowinst van dit project? Midas Dekkers denkt dat de ‘halve VPRO nu droogstaat omdat de Beagle natgehouden moest worden’. Ruurd van der Berg denkt dat het programma ‘bijdraagt aan een betere wereld’. Maar is er een antwoord op de vraag die elke aflevering werd gesteld: hoe staat de aarde er nu voor? Dijkgraaf: ‘Die vraag had iets dwingends, maar de wetenschap laat zich geen antwoord afdwingen. Het zijn juist de details die ertoe doen. En die werden mooi in beeld gebracht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.