‘Bayreuth is minder krampachtig’

Komt er meer openheid rondom de Bayreuther Festspiele nu er vorig jaar een nieuwe leiding is aangetreden? Het is de vraag die gemoederen bezighoudt in de Noord-Beierse stad waar zaterdag de 98ste editie van het prestigieuze Wagnerfestival werd geopend

Intriges, familieruzies en nieuwe onthullingen over het verleden van de Wagnerfamilie lijken het festival sinds jaar en dag te begeleiden.

Vorig jaar besloot de toen 78-jarige festivalleider Wolfgang Wagner – kleinzoon van – af te treden, nadat de discussie over zijn opvolging hoog was opgelaaid. Hij werd opgevolgd door zijn dochters, de halfzusters Katharina Wagner (31) en Eva Wagner-Pasquier (64), een omstreden benoeming gezien de vermeende artistieke verschillen van inzicht tussen de zusters en de slechte relatie van Wolfgang met dochter Eva.

Vlak voor de opening van het festival verscheen een studie van historicus en Wagner-kenner Stephan Mösch, afkomstig uit Bayreuth, over de Opera Parsifal, waarin hij op basis van nieuw aangeboorde bronnen stelt dat Richard Wagner en zijn echtgenote Cosima veel anti-semitischer waren dan tot nu toe aangenomen.

Mösch: ‘Ik heb me geconcentreerd op de uitvoeringen van Parsifal die indertijd door Wagner zelf werden geleid. Daarbij heb ik ontdekt dat de anti-semitische levensbeschouwing van Richard, maar vooral van zijn echtgenote Cosima en haar medewerkers veel meer vervlochten was met de praktische uitvoering van de werken dan tot nu toe aangenomen. Er heerste een massief anti-semitisme dat zich uitstrekte tot in werkelijk elk facet van het Bayreuth-bedrijf.’

Waaruit blijkt dat?
‘Ik heb vooral gekeken naar de positie van de joodse dirigent Hermann Levi, die in 1900 is overleden. Men beweerde dat hij als jood de christelijke achtergrond van Parsifal niet zou begrijpen en zich daarom niet zou kunnen inleven in het stuk. Dat maakte hem in de ogen van de Wagner-clan, en vooral van Cosima, ongeschikt de opera te leiden. Levi was hierdoor erg getroffen, hij is er letterlijk ziek van geworden, maar hij heeft zich onderworpen aan de Wagner-dictatuur.’

De Wagner-familie onderhield in de jaren ’30 en ’40 intensieve contacten met het nationaal-socialisme. De achterkleindochters hebben beloofd de familie-archieven te openen. Waarom is dat niet eerder gebeurd?
‘Het wordt hoog tijd dat die archieven opengaan, dat had veel eerder moeten gebeuren. Aan de andere kant begrijp ik het wel. Hun vader Wolfgang leeft nog. Er moet dus ook privécorrespondentie van hem in het archief zitten. Maar nogmaals, ik kan het alleen maar toejuichen.’

Is dit onderdeel van een ‘nieuwe openheid’ die zich lijkt af te tekenen rondom de Festspiele? In Bayreuth wordt al gesproken van een demystificatie.
‘Dat zal nog moeten blijken. Er lijkt inderdaad wat meer openheid te zijn, maar voorzichtig. De omgang met de pers is niet meer zo krampachtig, er worden filmpjes gemaakt voor internet over wat er achter de schermen gebeurt, er worden nieuwe media ingezet en er is dit jaar voor het eerst een speciale opera-uitvoering voor kinderen, van De Vliegende Hollander. Kleine vernieuwingen, maar al deze ingrepen zijn lang tevoren bedacht; misschien is het slechts verpakking.’

Toch lijkt het na decennia geheimzinnigheid een grote stap.
‘Dat is het absoluut, ik juich dat ook toe. Maar ik ben benieuwd of de gezusters Wagner voortgaan op deze weg. Het belangrijkste onderwerp dat ze moeten definiëren, is welke richting het op moet om de Festspiele weer toonaangevend te maken voor Wagner-uitvoeringen. Dat is al jaren de grote vraag. Ik wacht af.’

De opening van het Beyreuth-festival in 2008 (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden