Wakkerlandsjan Kuitenbrouwer

Baudet bespotte de Joodse gemeenschap met een toegevoegde én een weggelaten beginkapitaal

null Beeld

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. Hoofdletters en aanhalingstekens kunnen eerbiedig bedoeld zijn, maar ook kritisch.

Wakkerlands is geen gewoon woordenboek. Het behandelt bijvoorbeeld ook leestekens. Deze week: het aanhalingsteken.

Er is een taalkundige die meent dat je aan de hand van het aantal leestekens in een tekst kunt bepalen of de schrijver progressief of conservatief is. Toon mij uw leestekens en ik zal u zeggen hoe u stemt. (Spoiler: progressieven gebruiken er meer dan conservatieven).

Als je de politieke kleur moest raden van een politicus die zich met een te kwistig interpunctiegebruik in de nesten heeft gewerkt, zou je met ‘links’ dus de beste kans hebben. Toch overkwam dit vorige week de rechts-conservatieve politicus Thierry Baudet, bekend van zijn haat voor popmuziek, moderne architectuur en vreemdelingen.

Op demonstraties tegen het coronabeleid en de —> apartheidspas worden vaak gele Jodensterren gedragen en vergelijkingen gemaakt met de Tweede Wereldoorlog. In de Tweede Kamer zei een Forum voor Democratie-Kamerlid onlangs: ‘Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog [is het] zo dat mensen aan de hand van een pasje moeten bewijzen dat ze wel of niet toegang krijgen tot het sociaal-maatschappelijk leven.’

Verschillende Joodse organisaties riepen activisten en politici op om te stoppen met dit soort vergelijkingen.

‘Beste Joodse organisaties’, twitterde Baudet, ‘niemand vergeleek de “holocaust” met de #apartheidspas, het ging om de jaren ’30.’

Qua interpunctie mankeerden er twee dingen aan deze zin.

Nummer één, waar je niemand over hoorde, is dat ‘holocaust’ hier met kleine letter is geschreven. De Holocaust wordt als een belangrijke historische gebeurtenis beschouwd, en die krijgen een hoofdletter: Eerste Wereldoorlog, Slag bij Nieuwpoort.

Enigszins verwarrend was dat Baudet het in die tweet ook had over ‘de Oorlog’, met hoofdletter. Dat kan een teken van ontzag zijn, maar je kunt een hoofdletter ook ironisch gebruiken. Je schrijft bijvoorbeeld ‘Thierry en zijn Geweldige Proefschrift’ om te laten merken dat je dat proefschrift slecht vindt. In dat geval bespotte Baudet de Joodse gemeenschap dus met een toegevoegde én een weggelaten beginkapitaal.

Maar de verontwaardiging gold het feit dat Baudet Holocaust tussen aanhalingstekens plaatste. Dubbele nog wel: “holocaust”, schreef hij.

Net als de hoofdletter kan het aanhalingsteken eerbiedig bedoeld zijn, maar ook kritisch. ‘Bij FC Macho spelen alleen echte kerels’ betekent iets anders dan ‘bij FC Macho spelen alleen ‘echte’ kerels’.

‘Mieke zei: ‘Ik heb opgeruimd.’’ De schrijver geeft weer wat Mieke zei.

‘Mieke had ‘opgeruimd’’: het was nog steeds een bende.

‘George nodigde ons uit in zijn ‘penthouse’.’ Waarschijnlijk ging het om een zolderkamer met uitzicht op een muur.

Zoals je de vorige zin kunt opvatten als een vorm van penthouse-ontkenning, kun je aanhalingstekens van Baudet opvatten als een vorm van Holocaust-ontkenning. En dat gebeurde dus ook. Diverse partijleiders veegden hem tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen met enig misbaar de mantel uit. Minister Hugo de Jonge draaide hem in ‘Vak K’ zelfs de rug toe, schijnbaar een historisch novum voor het Nederlandse parlement.

‘Het-het-het was een citaat!’, stamelde Baudet, maar dat was duidelijk een uitvlucht. Als je dát begrip in díé zin tussen aanhalingstekens zet (en je ‘vergeet’ de beginkapitaal), dan is het een sarcastisch quasicitaat, net als dat ‘opruimen’ van Mieke en dat ‘penthouse’ van George. Of dat ‘vergeet’ in de vorige zin.

Aanhalingstekens zijn als kraaienpoten, heel geschikt om afstand te creëren, maar je moet ze wel achter je gooien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden