Batavus Droogstoppel verslaat Max Havelaar als held

De rehabilitatie van Droogstoppel, zo wil Ger Thijs zijn toneelbewerking van Max Havelaar niet noemen. Maar de hoofdpersoon, Batavus Droogstoppel, handelaar in koffie, woonachtig op de Lauriergracht 37, is wel een man met humor, en dat is ook wat waard....

Gijs Zandbergen

Eén tegen vier, dat is een ongelijke strijd, maar in het toneelstuk wint Droogstoppel. Dat wil zeggen: hij wint de sympathie van de meeste toeschouwers die na afloop van de voorstelling in het café nog eens over het stuk willen napraten.

Dat zal morgen, als de jongste toneelversie van Max Havelaar in de Leidse schouwburg in première gaat, wellicht niet iedereen overkomen, want al tijdens de try-outs liep een enkele doorgewinterde multatuliaan weg omdat de voorstelling 'zijn' Max Havelaar niet meer was. Maar dat waren uitzonderingen.

Het valt ook niet mee, erkent Thijs, om in te zien dat een man die al bijna anderhalve eeuw als een van de burgerlijke sukkels in de Nederlandse literatuur wordt beschouwd, een slachtoffer is. Toch was de opwaardering van Batavus Droogstoppel de enige manier om van Max Havelaar een toneeldrama te maken, want het boek zelf bevat daarvoor niet de ingediënten. Hoofdpersoon Max Havelaar heeft in het naar hem genoemde boek namelijk geen enkele tegenstander. Hij wordt wel dwarsgezeten, en er wordt hem onrecht aangedaan, maar feitelijk zijn z'n tegenstanders geen partij voor hem. Hij wordt nergens met argumenten bestookt of tegengesproken. Ook niet door zijn eigen vrouw Tine, die hem kritiekloos bewondert.

Thijs: 'Daar kun je geen toneelstuk op bouwen. Bij toneel moet er sprake zijn van een dialoog, van standpunten en tegenstellingen. Die zijn in het boek niet aan de orde. De schrijver Multatuli heeft altijd gelijk, al was het maar omdat hij in zijn boek anderen geen gelegenheid geeft te argumenteren. In een pamflet, wat de Max Havelaar in feite is, is daar niets op tegen, maar op het toneel kan ik daar niet mee aankomen. Vandaar dat ik Droogstoppel tegenover Sjaalman heb gezet. Het is een kunstgreep, maar, al zeg ik het zelf, het ei van Columbus.'

Met zijn overtuiging dat het boek op deze manier goed is bewerkt, bevindt Thijs zich overigens in gecertificeerd gezelschap. Het Multatuligenootschap heeft de complete tekst van het toneelstuk al in het jongste nummer van Over Multatuli (ISBN 90 5937 085 6; euro 9,50) opgenomen. En een onvervalste multatuliaan als Hans van den Bergh (tevens aanhanger van de republiek) zegt dat hij de toneelbewerking 'meesterlijk' vindt. Van den Bergh: 'Als je Max Havelaar per se wilt wilt vertolken, is dit de beste tot nu toe. En ik heb er al meerdere gezien, van de film van Fons Rademakers tot en met de musical van Jos Brink. En aan alles ontbrak wat, want de Max Havelaar is niet samen te vatten. Je kunt het boek hoogstens bewerken, of je erdoor laten inspireren. Thijs heeft een geweldig slimme oplossing gevonden.'

Bij alle enthousiasme, behalve dan van die enkele wegloper bij de try-out, kleeft er wel een klein minpuntje aan deze toneelbewerking. Thijs heeft sinds 2000 gezocht naar een groep die het stuk wilde spelen. Het gesubsidieerde toneel wilde er niet aan beginnen. Uiteindelijk kwam hij terecht bij theaterbureau Hummelinck Stuurman, dat er een vrije productie van maakte. Lees: eentje zonder subsidie.

Een vrije productie met permanent acht personen op het toneel is betrekkelijk kostbaar, omdat die acht toneelspelers ook allemaal salaris moeten ontvangen. In de schouwburg gaan kijken naar Max Havelaar is dan ook gemiddeld een paar euro duurder dan voor een vrije productie gebruikelijk is. Maar voor de liefhebber mag dat geen probleem zijn. Per slot van rekening was de oorspronkelijke boekuitgave van 1860 ook veel duurder dan Douwes Dekker voor ogen stond.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden