Bataven met lemen huizen maar Romeinse gadgets

Geen Germaans volk heeft de Romeinen zo trouw gediend als de Bataven. Duizenden uitstekende soldaten leverde de Betuwse stam aan Rome en ook op andere manieren werd met het grote rijk samengewerkt....

In het verleden is gesuggereerd dat hooguit de Bataafse elite in de stad zich liet ‘romaniseren’ – ging leven als Romeinen. Uit recente studies komt een genuanceerder beeld naar voren. Een van die studies is nogal omvangrijk: de opgraving in de Tielse wijk Passewaaij, waar een team van archeologen van begin jaren negentig tot 2005 twee Bataafse nederzettingen en een grafveld blootlegde.

De resultaten van dit onderzoek waren globaal al bekend, maar zijn nu vastgelegd in het boek Een Bataafse gemeenschap in de wereld van het Romeinse rijk, mede geredigeerd door VU-hoogleraar Nico Roymans, leider van het onderzoek. Het is een kloek boekwerk, erg mooi geïllustreerd, met aparte hoofdstukken over de diverse vondstsoorten. De teksten zijn vaak erg gedetailleerd, maar toch toegankelijk genoeg om het dorpse Bataafse leven in de eerste eeuwen van onze jaartelling behoorlijk tot leven te brengen.

Zo wordt duidelijk dat de ‘Tielse’ Bataven bleven wonen in traditionele woon/stalhuizen van hout en leem met rieten daken. Geen Romeinse stenen bouw zonder stal aan huis dus. En ook in hun Romeinse tijd stopten de Bataven de resten van hun gecremeerde doden onder een grafheuvel, inclusief bijgiften als aardewerk en stukken dier.

Maar de Romeinse invloed op de materiële omgeving mocht er ook zijn. ‘Passewaaij’ toonde bijvoorbeeld dat het inheemse Germaanse aardwerk gretig werd vervangen door het betere spul uit het rijk van Rome. Veel Romeinse munten en nog veel meer stukken militaire uitrusting zijn opgedolven. Metalen zegelringen en doosjes verwijzen naar de Romeinse gewoonte om te corresponderen.

De Romeinse vondsten in de piepkleine dorpjes zijn niet raar. De naar schatting veertigduizend Bataven in het rivierengebied hebben Rome wel vijfduizend soldaten geleverd, zodat iedere familie één of twee leden onder de wapenen had. Tussen hen en het thuisfront werd gecorrespondeerd (vermoedelijk in het Latijn) en vaak konden de soldaten met hun soldij op verlof naar huis. Na 25 jaar zwaaiden ze af en namen ze hun wapens en andere uitrusting mee.

De Bataven waren dus diepgaand betrokken bij het Romeinse gebeuren en niet alleen de stedelijke elite. Zo konden afgezwaaide Bataafse militairen het begeerde Romeinse burgerschap verwerven en vaak namen ze Latijnse namen aan. Maar veel oude Germaanse tradities hielden zij dus in ere. Wel met gebruik van Romeinse gadgets – als dat goed uitkwam.

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden