Drama

Batalla en el cielo

Door primaire impulsen gestuurd

Pauline Kleijer

Met acteurs heeft Carlos Reygadas niet veel op. De Mexicaanse regisseur, die vier jaar geleden indrukwekkend debuteerde met Japón, richt zijn camera liever op gewone mensen. Acteurs zijn geneigd te interpreteren en te duiden, en dat is in Reygadas' universum nou juist niet de bedoeling.

In Batalla en el cielo, Reygadas' tweede speelfilm, wordt de hoofdrol gespeeld door Marcos Hernandez, een man van middelbare leeftijd met, in het dagelijks leven, een baan bij het Mexicaanse ministerie van cultuur. Hij kreeg geen scenario te lezen, hoefde geen enkele emotie uit te beelden en wist niet wat zijn personage voelde of dacht. Hij hoefde er alleen maar te zijn, om zich te laten bekijken.


De rol van Marcos Hernandez is een ongekend dappere rol. Hij speelt Marcos, die in Mexico City werkt als chauffeur en klusjesman voor een rijke generaal. Zijn vrouw verkoopt wekkers en zelfgebakken taarten in de metro. Om op snelle wijze aan meer geld te komen, heeft het echtpaar een baby ontvoerd, maar de zaak loopt op verschrikkelijke wijze uit de hand.


Reygadas kleedt Marcos letterlijk en figuurlijk uit; zijn naakte lichaam wordt geobserveerd tot het zeer doet. Bij de première van Batalla en el cielo, in mei vorig jaar op het filmfestival van Cannes, waren het vooral de openings- en slotscène die rumoer veroorzaakten. Daarin is te zien hoe de kleine, dikke en bezwete Marcos oraal bevredigd wordt door de jonge generaalsdochter Ana.


De seks in Batalla en el cielo - er zijn meer behoorlijk expliciete scènes - is verre van opwindend. Niet omdat de getoonde lichamen zelden aan het schoonheidsideaal voldoen, maar omdat Reygadas seks laat zien als een door primitieve impulsen gestuurde, wanhopige handeling. Genot is nauwelijks aan de orde, hooguit een kort moment van ontroering.


Reygadas bestudeert het menselijk lichaam met oprechte, maar afstandelijke interesse. Op dezelfde wijze laat hij zijn camera zwenken door het stadsbeeld, steeds weer inhakend op een onooglijk detail. Het liefst zou hij onder Marcos' huid kruipen, om door te dringen tot een poel van liefde, haat, schuldgevoelens, onmacht en religieuze verlangens. Te ontleden valt die warboel niet, maar het kan gezien worden, als je maar hard genoeg kijkt.


Zo fraai als Batalla en el cielo eruitziet - net als in Japón leggen Reygadas en zijn cameraman Diego Martínez Vignatti een haast arrogante visuele flair aan de dag - zo rauw en weerbarstig is de inhoud. Wat bezielt Marcos? Vindt hij uiteindelijk verlossing, vergeving? Is hij een slachtoffer van zijn omgeving (de helse, morele woestenij die Mexico City heet), of een hardvochtige dader? Welke rol speelt het katholieke geloof, wat hebben klassenverschillen ermee te maken, en waarom offert Ana zich op voor haar vadsige chauffeur?


Verwacht van Reygadas geen antwoorden op deze vragen. Door te veel uit te leggen, sla je een film dood, vindt de regisseur. Hij vult niets in, maar suggereert liever. In een interview zei hij niet te begrijpen waarom iedereen toch van alles de exacte betekenis wil weten: 'Mensen zijn zo bang dat ze iets missen, maar dat is helemaal niet aan de orde. De mening van de kijker is net zo belangrijk als die van mij: je moet voelen, vergeten waar je bent, je gedachten de vrije loop laten.'


Zo krijgt de film pas echt vorm in het hoofd van de toeschouwer. Daarbij kan het grofweg twee kanten op: een gelaagd meesterwerk ontvouwt zich, of de ergernis slaat toe. Met zijn dwingende, meedogenloze stijl verdeelt Reygadas zijn publiek onherroepelijk in bewonderaars en opponenten. In beide gevallen bereikt hij precies wat hij wil. Batalla en el cielo glijdt niet gemakkelijk van je af, maar zet zich als een weerhaak vast. Pijnlijk, krachtig en indringend.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden