Barones maakt museum 1,5 keer groter

Het befaamde museum Thyssen-Bornemisza is fors uitgebreid. Barones Carmen hoefde uiteindelijk niet lang na te denken over het uitlenen van haar collectie....

'Dan moeten we nu beslissen', zei ze tegen de minister van Cultuur en Educatie, Esperanza Aguirre, en de zus van koning Juan Carlos, Donã Pilar (beiden lid van het stichtingsbestuur), met wie ze vergaderde. Zo'n kans zou zich nooit meer voordoen. 'In vijf minuten waren we rond', zegt de barones. Het museum kreeg er, zo werd die middag besloten, 8000 vierkante meter en 250 schilderijen bij.

Vijfenhalf jaar later, begin juni, opende de uitbreiding van het museum Thyssen-Bornemisza. Het museum werd 12 jaar geleden gebouwd om de collectie van het echtpaar Thyssen-Bornemisza in onder te brengen. Een oude familieverzameling die met ijver was uitgebreid tot de beste privécollectie ter wereld - op die van de Engelse koningin na. Twee jaar geleden stierf de baron. Carmen, zijn laatste echtgenote, deelde de hobby met haar man. Ook zij combineert de lol van het bieden bij veilingen - meestal per telefoon, om anoniem te kunnen blijven - met een oprechte interesse in kunst en kunstenaars.

Naast hun gezamenlijke collectie legde ze eigenhandig een indrukwekkende verzameling aan. Even divers als die van de familie, maar met duidelijke zwaartepunten: Europese landschappen en Catalaanse schilderijen. Een groot deel daarvan is dankzij de uitbreiding, voorlopig voor 11 jaar, aan het museum toegevoegd.

De barones is nu 61 jaar, maar niemand die haar dat zou geven. In 1961 was ze miss Spanje, nu is ze een van de belangrijkste hoedsters der kunsten in de wereld. Haar vader was schilder, maar ze begon kunst pas interessant te vinden toen ze begin jaren tachtig de baron, haar tweede man, ontmoette. 'Hij wist precies wat hij wilde', herinnert ze zich zijn verzamelaarsinstinct. Maar Carlos Fernandez de Henestrosa, directeur van de stichting die hun collectie beheert, weet dat te nuanceren: 'Dat valt wel mee. Geen beslissing kwam erdoor zonder dat de barones haar goedkeuring gaf.'

De invloed van Carmen op haar man laat zich illustreren door de geschiedenis van het museum. In 1992 verkocht het echtpaar de collectie voor de 'vriendenprijs' van 355 miljoen dollar aan de Spaanse regering, waardoor het museum in Madrid kon worden opgericht. Schuin tegenover het Prado en Museum Reina Sofia. Engeland, de Verenigde Staten, Japan en Duitsland werden gepasseerd met deze keuze. 'Dat was natuurlijk nooit gebeurd als Carmen niet uit Spanje kwam', zegt De Henestrosa, niet zonder trots.

De collectie bevat vrijwel iedere naam die telt in de kunstgeschiedenis. Jan van Eyck, Holbein, Rembrandt, Hals, Caravaggio, Titiaan, Tintoretto, El Greco, Hopper, Picasso. Hans Heinrich, in Scheveningen geboren als zoon van een Duitse staalmagnaat en een Hongaarse barones, erfde als enige de liefde voor kunst van zijn vader. Hij vulde het bezit van zijn vader, 500 schilderijen, met oude en moderne meesters aan tot 16 duizend stuks.

Alleen al de marktwaarde van de topstukken wordt geschat op 1,5 miljard euro. En nu er tegenwoordig schilderijen voor 104 miljoen dollar onder de hamer vandaan gaan (Picasso's Jongen met pijp), lijkt zelfs dat een lage schatting. 'We hebben stukken in het museum die op dit moment meer op zouden leveren', zegt de barones. 'Holbeins portret van Hendrik VIII bijvoorbeeld.'

Aankoop en verbouwing van de panden voor de toevoeging van de Carmen-collectie kostte 38 miljoen euro, grotendeels door de Spaanse staat. Architect Manuel Baquero Briz holde de neo-barokke palazzo's uit. De façades aan de straatkant bleven overeind. Hij ontwierp een nieuwe indeling en gevel aan de binnenplaats. De vloeren werden gelijkgetrokken, daglicht valt door het dak. De zalen zijn open genoeg om de schilderijen in de ene ruimte met die in andere te vergelijken.

De conservatoren zijn in hun sas. 'We hebben er 30 procent meer schilderijen bij, en 50 procent meer ruimte', zegt Javier Arnaldo. 'Daar kan je zoveel mee.' De inrichting is gedurfd, want met chronologie heeft Arnaldo niet zoveel. Eloquente oplossingen probeert hij te zoeken in de presentaties. En inderdaad: Corot, Van Gogh en Constable doen het prima naast elkaar aan de muur. Een nationale indeling hoeven we van een familie met zo'n internationale identiteit (Hongaars-Duits-Amerikaans-Spaans) natuurlijk ook niet te verwachten. Volgend jaar worden de collecties gemengd, en er komen jaarlijks vijf tijdelijke tentoonstellingen.

Zoals nu een tentoonstelling van Catalaanse kunstenaars. Carmen Thyssen-Bornemisza voelt zich verantwoordelijk: 'Die schilders moeten gezien worden!' Macht met een meisjesachtig enthousiasme. Want met verzamelen is ze nog niet klaar. Ze gaat ermee door, samen met haar 23-jarige zoon Borja, die als geadopteerde zoon van de baron erfgenaam is en daarmee een van Spanjes gewildste vrijgezellen.

Of ze op 7 juli de pas ontdekte Vermeer gaan kopen, die in Londen geveild wordt? 'Niet voor 104 miljoen dollar', zegt de barones lachend. 'Maar ik zit wel aan de telefoon.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden