Opera

Bariton en natuurkracht Lucia Lucas geeft mooi vorm aan de vrouwelijke woede in The World’s Wife ★★★☆☆

Jammer dat de tragere passages niet zo vindingrijk zijn gecomponeerd.

Jenny Camilleri
Affiche van The World's Wife, de openingsvoorstelling op het O. Festival. Beeld Nichon Glerum
Affiche van The World's Wife, de openingsvoorstelling op het O. Festival.Beeld Nichon Glerum

Ruim 90 producties, meer dan tweehonderd voorstellingen en 31 Rotterdamse locaties, binnen en buiten. Het O. Festival, voorheen Operadagen Rotterdam, is nog nooit zo uitgebreid geweest. Na de coronadroogte stonden de artiesten te popelen. ‘Het was niet de bedoeling om zoveel voorstellingen te hebben, maar we konden niemand weigeren’, aldus artistiek leider Guy Coolen afgelopen vrijdag bij de opening.

O. Festival voor Opera, Muziek en Theater, de nieuwe naam sinds 2021, dekt de lading beter dan de oude. Want met opera hebben veel voorstellingen weinig te maken. Wel is klassieke zang en zang in het algemeen het hoofdingrediënt dat gecombineerd wordt met een keur aan andere kunstvormen. Zodoende ontstaan intrigerende hybriden zoals het ‘gastro-concert’ (muziek en recepten), de ‘animatie-opera’ of de ‘interactieve jazz-opera’ (u bepaalt hoe de voorstelling verloopt).

O. is waar het begrip muziektheater uitgerekt en omvergeworpen wordt, waar Claudio Monteverdi’s madrigalen aanleiding zijn voor een expliciete ‘ongeremde orgie’ (Madrigals) en waar de Rotterdamse hardcore-subcultuur wordt gevierd met dj’s, koorzang en dansers van het Scapino Ballet (Gabber4Life).

Klimaatangst

De thema’s zijn hyperactueel – identiteit, diversiteit, (zelf)acceptatie en klimaatverandering. Niet te missen is Sun & Sea, de bekroonde Litouwse inzending op de Biënnale van Venetië in 2019. Deze opera over klimaatangst en milieuschade door massatoerisme speelt zich af op een kunstmatig strand. Er worden nog Rotterdamse strandgangers gezocht die erin zonnebadend willen figureren.

Het aanbod is avontuurlijk en tegelijkertijd is O. het meest toegankelijke klassieke festival in Nederland. Veel voorstellingen zijn gratis, een dagkaart kost 35 euro. Als voetbalanalist Johan Derksen vrijdagmiddag op Rotterdam Centraal was geweest, had hij gratis kunnen genieten van het op hem geïnspireerde Requiem (For the Cancelled Man). Componist Meriç Artaç verwerkte, bewust of onbewust, het thema uit de horrorfilm The Exorcist erin. Scheurende koren en ongrijpbare toonladders kunnen vrouwonvriendelijkheid niet uitdrijven, maar wel ertegen protesteren.

Requiem was het laatste deel van Lost & Found, waarbij vijf dagen lang elke dag in het station een mini-opera werd geschreven en ingestudeerd. Het feministische thema sloot mooi aan bij de openingsvoorstelling in de TR Schouwburg, The World’s Wife, een compositie voor zangstem, strijkkwartet en een loop station die hun partijen elektronisch herhaalt en op elkaar stapelt.

Aan het woord in de geestige, huiveringwekkende, briljante gedichten van Carol Ann Duffy zijn vrouwen die hun versie van de geschiedenis en de mythologie vertellen. Ze worden begeleid door het Ragazze Quartet in een enscenering van Jorinde Keesmaat vol elegante symboliek.

Componist Tom W. Green citeert vrouwelijke componisten zoals Francesca Caccini en Clara Schumann en laat hun muziek vaak versplinteren in woedende dissonantie. Want vrouwelijke woede uit machteloosheid loopt als een rode draad door de voorstelling. Bariton Lucia Lucas, transgender operazangeres, is de natuurkracht die daar vorm aan geeft.

Zie prinses Salome die woest met zakken aarde smijt, of Mevrouw Aesopus die honend tekeergaat over haar oersaaie man en zijn bespottelijke fabels. Lucas als een vrouwelijke Herodes die ter bescherming van haar dochtertje alle mannelijke baby’s laat vermoorden is ijzingwekkend. Haar instrument kan ze ontketenen in beestachtig gebulder – handig voor de wolf in Roodkapje – of intomen tot kwetsbaar gefluister.

Zelfopoffering

Zij is bovendien droogkomisch in de schalkse, jazzy nummers die doen denken aan de gesofistikeerde musicalcomponist Stephen Sondheim. Jammer dat de tragere passages, zoals de monoloog van Shakespeare’s echtgenoot Anne Hathaway, niet zo vindingrijk zijn gecomponeerd. Zodat langzamerhand het momentum wegzakt.

In de visueel sterke maar muzikaal zwakke finale gaan de vijf vrouwen in kisten vol aarde liggen, waaruit ze daarna fier herrijzen, zo hun zelfopoffering en slachtofferschap achter zich latend. De elektronische klanken die dit ritueel begeleiden kunnen niet tippen aan de transparante strijkers in de eerdere scènes.

Na de voorstelling feest het publiek na in de drukke foyer en zijn er voorproefjes van het festivalaanbod. Voor conventionele opera moet u ergens anders zijn. Het uitpuilende programma van O. is er om te prikkelen, vermaken, provoceren en verwonderen.

Stemtypen

Mannen zingen laag, vrouwen hoog. De Amerikaanse Lucia Lucas, transgender operazangeres en bariton, past niet in dit schema. In 2019 vertolkte ze de titelrol in Mozarts Don Giovanni in het Amerikaanse Tulsa, en werd daarmee het eerste openlijk transgender castlid in een professionele operaproductie in de VS. Voorlopig is Lucas een baanbreker, maar bij het casten van een opera is het stemtype en niet de sekse van een zanger de bepalende factor. De belangrijkste stemtypen zijn, van hoog naar laag: sopraan, mezzosopraan, alt, tenor, bariton en bas. Mannen die hun kopstem gebruiken om heel hoog te zingen worden countertenor of sopranist genoemd, maar eigenlijk zijn ze respectievelijk mezzosopraan of sopraan. Adrian Angelico, een transgender man, noemt zichzelf ook gewoon mezzosopraan. Voor sommige transgender zangeressen past een diepe zangstem niet bij hun genderidentiteit. Zij streven naar een hoger stemtype. Lucas koos ervoor om na haar transitie haar sonore baritonstem te behouden.

Opening O. Festival

Opera

★★★☆☆

The World’s Wife van Tom W. Green (muziek) en Carol Ann Duffy (tekst). Door het Ragazze Quartet en Lucia Lucas (zang).

20/5, TR Schouwburg, Rotterdam. Het O. Festival loopt t/m 29/5, op diverse locaties in Rotterdam. Info op o-festival.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden