Review

Barend schrijft sober, koel en krachtig haar levensverhaal

Boek (Non-fictie) - Je ziet mij nooit meer terug

Sober, koel en krachtig zet Sonja Barend de kern van haar levensverhaal neer. De zoektocht naar haar vader, die in Auschwitz werd vermoord, is bepalend voor haar leven.

Beeld Roger Cremers/Lumen

'Het is een intelligent meisje uit een zeer net milieu. Is een beetje een praatjesmaker.' Zo werd Sonja Barend, 16 jaar, door haar eerste werkgever beoordeeld bij de Twentsche Bank. Een solide baan, vond haar stiefvader. Door hem was zij niet naar de hbs gegaan, maar naar de mulo, goed genoeg voor een meisje. Op haar 16de liep ze na een ruzie met hem weg van huis. Toen ze jaren later, na de avond-hbs en een opleiding voor beroepskeuzeadviseur, bij de televisie terechtkwam, vond haar stiefvader dat ze niet dieper had kunnen zinken.

Dat deze man, de bruut die haar moeder kleineerde, niet haar vader was, ontdekte het katholieke meisje Sonja de Groot op haar 10de: op de verjaardagskalender bij een tante heette ze Sonja Barend. Haar echte vader was de joodse David, die in 1942 was opgehaald en 'nooit meer teruggekomen'. Wist ze dat niet? Nee. Haar moeder had haar nooit verteld dat haar jongere broertjes haar halfbroertjes waren en dat ze een andere vader had, een dode vader. Een vader die in Auschwitz was vermoord.

Vaderfiguur

Wie was hij, haar vader? Hij zou altijd een schim blijven, een droombeeld. Dat is te lezen in Barends memoires, Je ziet mij nooit meer terug. Die zin was het laatste wat haar vader tegen haar moeder zei.

De doodlopende zoektocht naar haar vader en houding van haar moeder zouden bepalend zijn voor Barends leven. Haar eerste man, Ralph Inbar, vond net als haar stiefvader zijn eigen carrière belangrijker dan de hare. Kinderen wil ze niet, want kinderen gelukkig maken is iets heel moeilijks. Na haar 40ste ontmoet ze de man van haar leven, de architect Abel Cahen. Een man zoals ze hoopte dat haar vader was: 'begripvol, slim, warm, sterk, eigenzinnig, nieuwsgierig, niet altijd even optimistisch en soms een beetje gedeprimeerd, met veel humor en het vermogen tot relativeren'. Laten we eerlijk zijn, schrijft Barend, ze zocht een vader. En nu is zíj de 'stief' in huis, van zijn drie dochters. Ze kreeg toch nog een gezin.

Sonja Barend had van praatjesmaker haar beroep gemaakt en werd daar ontzettend goed in. Vooral in luisteren en vragen stellen. Ze was echt benieuwd naar wat al die mensen, van ministers tot voetbalvandalen, bewoog. Ze was meelevend maar niet sentimenteel, en ze kreeg ze allemaal aan de praat.

Dat lukte haar bij haar eigen moeder niet, die koesterde haar geheimen. Barend had een goede band met haar moeder, zag haar vaak, maar al haar vragen naar het leven en de dood van haar vader, naar haar eigen herkomst, haar verdwenen familie, werden afgekapt met 'Kind, ik weet het niet meer. Het is zo lang geleden'.

Ze vroeg niet door. Ze verviel in haar rol van het brave kind, dat haar moeder niet wilde kwetsen. Terwijl ze reden had om die moeder te haten. Nadat haar vader was weggehaald, werd Sonja nog jarenlang bij haar grootouders ondergebracht, terwijl haar moeder kinderen kreeg met een nieuwe man. Van hem was ze al zwanger toen ze nog niet wist of haar eerste man nog leefde. Ze zou zich van David laten scheiden. Wat als haar vader teruggekomen was, vraagt Barend zich af.

Sonja Barend bij de boekpresentatie van Je ziet mij nooit meer terug. Beeld anp

Sober, koel en krachtig

Sommige passages in dit boek zijn uitvoerig verteld, zoals anekdotes uit haar kindertijd en haar verblijf in Israël. Maar de kern van het verhaal wordt heel sober, koel en krachtig neergezet. Het is het noodlottige moment waarop twee 'keurige' Nederlandse mannen aanbellen, haar moeder opendoet en op hun vraag 'is uw man thuis?' argeloos 'ja' antwoordt. Het is een scène die jarenlang terugkeert, met steeds dezelfde vragen: waarom zei ze geen nee? Waarom ging ze niet mee, haar kind onder de arm?

Als dit een roman was geweest, zou je zeggen: het is te veel van het erge. Want niet alleen het begin van dit leven was moeizaam. Tijdens haar succesvolle tv-carrière, en kort erna, kreeg Sonja Barend vier keer kanker, waarvan ze vier keer na ingrijpende behandelingen genas. De tegenstellingen zijn fors: de miskenning in haar jeugd en het latere succes, de boze stiefvader en de allerliefste echtgenoot, een paradijselijk huis in de Provence waar ze herstelt van akelige bestralingen.

Maar het is geen fictie en Sonja Barend schrijft het op zoals het was, zonder er literatuur van te maken; in één leven kan het nu eenmaal zo gaan. Zwaar op de hand en larmoyant is ze niet, net zo min als vroeger de presentatrice. Ze bespot graag menselijke zwakheden, en tegelijk heeft ze mededogen. Schitterend is de scène waarin haar moeder, doodsbang voor statusverlies, de kolenboer instrueert om eerst zakken met dure antraciet naar boven te tillen, dan de goedkope eierkolen en daarna weer de antraciet. Opdat de buren zouden denken: zo zo, die mensen stoken deftig met dure antraciet. Zoiets verzin je niet, dat kan alleen een alwetende dochter schrijven.

Sonja Barend, Je ziet mij nooit meer terug, Non-fictie, De Bezige Bij; 288 pagina's; euro 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.