Barack en Michelle

Een weerspannig paar

Michelle Obama wantrouwt de politiek. Maar Barack, die de stemming in het land slecht aanvoelt, heeft haar populariteit hard nodig.

Een week na de historische verkiezingen van november 2008 brachten Barack en Michelle Obama op uitnodiging van president Bush en zijn vrouw Laura een bezoek aan het Witte Huis. Terwijl de mannen over de economische crisis en andere staatszaken spraken, leidde de First Lady haar opvolgster rond in het huis waar ze ruim twee maanden later haar intrek zou nemen. Ze bleven staan in een zitkamer aan de zuidwestkant, die vanouds door de presidentsvrouwen wordt gebruikt als kleedkamer. Eén raam kijkt over de Rose Garden uit op de buitenkant van het Oval Office. Tijdens lange werkdagen van haar man had Laura Bush daar vaak staan staren en zich op een of andere manier meer met hem verbonden gevoeld. 'Dit heeft Hillary Clinton mij laten zien', zei Laura. En Hillary was in 1992 op het plekje gewezen door Barbara Bush, de echtgenote van George Bush senior. Michelle moest het weer doorgeven aan de presidentsvrouw die na haar kwam, suggereerde Laura.

Het tafereel wordt beschreven in het uitstekende boek van New York Times-reporter Jodi Kantor over het echtpaar Obama: The Obamas, in het Nederlands vertaald onder de titel Barack en Michelle. De discrete uitkijkpost die Laura Bush liet zien aan Michelle Obama, is eigenlijk symbolisch voor de bijzondere rol die presidentsvrouwen spelen: als First Lady van de natie geregeld voor het voetlicht, maar slechts waakzaam op de achtergrond als het gaat om de grote politieke kwesties die haar man te verstouwen krijgt.

In vroeger tijden, toen vrouwen nog bij uitstek dienstbaar heetten te zijn, was dat een 'natuurlijke' rol - al kwam het meer dan eens voor dat een First Lady achter de schermen grote invloed uitoefende. Het bekendste voorbeeld is Edith Wilson, die in het Witte Huis feitelijk alle beslissingen nam nadat haar man Woodrow was getroffen door een beroerte, waarvan de ernst verborgen werd gehouden voor de buitenwereld. Eleanor Roosevelt was de eerste First Lady met een eigen, onafhankelijke stem, die ze publiekelijk veelvuldig liet horen; maar haar directe invloed was beperkt, vooral omdat de relatie met echtgenoot Franklin allesbehalve innig was.

Naarmate de tijd voortschreed, werd de positie van de First Lady alleen maar gecompliceerder, vooral omdat de presidentsvrouwen steeds vaker uit een zelfstandig beroepsleven kwamen en meer dan een dienende rol ambieerden. De eerste voor wie dat voluit gold, was Hillary Clinton, die dan ook graag de gelegenheid te baat nam om een belangrijk onderdeel van het programma van haar man, de invoering van een universele ziektekostenverzekering, onder haar hoede te nemen - wat overigens een vreselijk fiasco werd. Ook Laura Bush had haar eigen carrière, maar na de ervaringen van haar voorgangster besloot ze in elk geval één ding te vermijden: dat ze zou worden gezien als een bemoeial.

Voor de getalenteerde juriste Michelle Obama kwam er nog een complicatie bij: anders dan Hillary en Laura had - en heeft - ze eigenlijk weinig affiniteit met het politieke bedrijf. Bij elke nieuwe stap die haar man in zijn politieke carrière zette, had ze grote aarzelingen. Omdat ze de politiek wantrouwde en omdat ze veel waarde hechtte aan het gezinsleven, dat al stevig in het ongerede raakte toen Barack nog slechts campagne voerde voor een Senaatszetel in het parlement van de staat Illinois en voortdurend onderweg was. Bij elke hogere tree op de carrièreladder wist ze dat die nog meer van haar gezin zou vergen.

De door Kantor fraai beschreven paradox is dat Barack de twijfels van zijn vrouw over wat er in de politiek kan worden bereikt, altijd zeer serieus heeft genomen en dat hij mede daarom telkens een tree omhoog is gegaan. Als opbouwwerker en zelfs als hoofdredacteur van de prestigieuze Harvard Law Review was hij te marginaal om iets van zijn idealen te verwezenlij

ken, dus besloot hij een gooi te doen naar een Senaatszetel in Illinois. Al snel ondervond hij dat de mogelijkheden van die functie zeer beperkt waren, dus maakte hij de overstap naar de Senaat in Washington. Maar ook daar moest hij constateren dat hij als beginnend senator weinig in de melk had te brokkelen. Wat restte, was de moeder van alle politieke ambten: het presidentschap. Als president zou hij eindelijk het nodige gewicht in de schaal leggen om bepaalde problemen werkelijk te kunnen oplossen. In zekere zin maakte Barack Obama steeds weer een vlucht naar voren.

Het was een vlucht die Michelle als het ware met tegenzin volgde. Baracks staf, zowel tijdens de campagne als in het Witte Huis, had veel met haar te stellen. Als er dingen misgingen, had Barack er meestal wel begrip voor; Michelle niet. Ze was 'zowel charmanter als scherper dan haar man, idealistischer maar ook argwanender, iemand die veel minder doorkneed was in de politiek, maar problemen veel eerder aanvoelde', schrijft Kantor. Vooral in de begintijd waren er geregeld aanvaringen met naaste medewerkers van de president. Bijvoorbeeld omdat ze wilde dat het Witte Huis een zekere allure uitstraalde. Juist ook als zwart rolmodel vond ze het belangrijk dat alles werd gedaan met stijl en goede smaak. Ze nam een kledingadviseur in dienst en koos een peperdure binnenhuisarchitect voor de renovatie van de privévertrekken. Maar de presidentiële staf vreesde dat dergelijke buitenissigheden slecht zouden vallen op een moment dat veel Amerikanen zware klappen te verduren hadden door de financiële crisis.

Inmiddels zijn de scherpe kanten van die conflicten wel grotendeels afgeslepen. Niet in de laatste plaats omdat Michelle heeft besloten zich niet rechtstreeks met controversiële beleidskwesties te bemoeien en zich te concentreren op een aantal goede doelen, zoals de strijd tegen obesitas. Ze ziet het als haar voornaamste missie om van Baracks presidentschap een succes te maken. En daarbij is ze zelf van grote waarde, want in de peilingen overtreft ze haar man in populariteit.

Kantor heeft duidelijk met veel mensen in de entourage van de Obama's gesproken. Maar de waarde van haar zeer leesbare relaas ligt vooral in de verbinding die ze legt tussen hun persoonlijke werdegang en de verwikkelingen op het politieke front. Daardoor kan ze ook blootleggen hoe de president, al zijn intellectuele kracht en werklust ten spijt, wordt geplaagd door een sterke neiging tot eenzelvigheid, die maakt dat hij onvoldoende zicht heeft op de stemming in het land en de tegenkrachten keer op keer onderschat. Zijn sociale contacten komen er extra bekaaid af door de hoge prioriteit die de Obama's toekennen aan een min of meer regulier gezinsleven. De president wil in principe tenminste vijf keer per week thuis de avondmaaltijd gebruiken. Fijn voor Malia en Sasha, maar de afscherming gaat zeer ten koste van zijn politieke antenne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden