'Banenmotor' leidt vooral op tot werkloze gamebedenkers

De gamesindustrie is niet de banenmotor waarop de overheid rekent. De branche stevent de komende jaren af op een groot overschot aan werkzoekenden. Dit jaar leveren de mbo-opleidingen al meer dan duizend ontwerpers, ontwikkelaars en programmeurs af op een markt waar nu tussen de 2.500 en 3.000 mensen werkzaam zijn.

Cowbeam, een nieuw spel voor de iPhone en iPad van Digital Dreams in Utrecht. Beeld DIGITAL DREAMS

Onderzoekers van het Verwey-Jonker Instituut in Utrecht betwijfelen in een nieuwe studie dan ook of al die studenten een baan kunnen vinden, zeker als de economische malaise aanhoudt. Weliswaar groeit de gamessector al jaren als kool, maar het gros van de bedrijven telt een handvol werknemers en speelt quitte. De onderlinge concurrentie is groot.

'De sector bevindt zich nu op een kantelpunt', stelt Fabian Dekker van het Verwey-Jonker Instituut. 'Bedrijven zeggen dat de branche de toestroom nu nog wel kan verwerken. Maar als de crisis doorzet zal de werkloosheid toenemen. Het gevaar is ook aanwezig dat gamemakers straks noodgedwongen als zelfstandige aan de slag gaan.'

Dekker trekt een vergelijking met de ICT-branche, die in het begin van deze eeuw ook kampte met een overaanbod aan arbeidskrachten en een tekort aan werk.

Deze sombere geluiden staan in sterk contrast met de verwachtingen van de sector zelf en de overheid. De creatieve industrie, met gamesbedrijven als onderdeel, is aangewezen als topsector. Daarin steekt de overheid extra geld voor innovatie en fiscale regelingen voor beginnende ondernemers. Dekker betwijfelt of de gamesontwikkeling zo'n banenmotor is.

'Als je als overheid allerlei regelingen optuigt die het ondernemersschap bevorderen, zou dat deze markt dan niet ontwrichten? De hamvraag is: komen de echte creatievelingen en innovatievelingen niet vanzelf bovendrijven, zonder hulp?'

Grotere ontwikkelaars en uitgevers, stelt Dekker, krijgen nu al elke maand 50 tot 60 open sollicitaties binnen. De gamesbranche bestaat uit naar schatting 175 bedrijven, waarvan de helft niet ouder is dan vier jaar en waarvan bijna een derde maximaal twee tot vijf werknemers telt. (Lees verder voorbij de inzet)

------------------------------------------------------
Nederlandse games: klein, maar fijn

Digital Dreams in Utrecht is een perfect voorbeeld een van de vele kleinere gamesbedrijven die Nederland rijk is. De vaste bezetting bestaat uit lead designer Geert Nellen, programmeur Thijmen Bink en level designer Roy van de Mortel. De ontwikkelstudio is twee jaar oud en heeft vier games uitgebracht, waaronder onlangs Cowbeam voor Apple's iPhone en iPad.

'We kunnen ons bedruipen met opdrachten voor anderen, nog niet met onze eigen spellen', meldt Geert Nellen. Hiervoor leefde het drietal van spaarcenten en WWIK, een bijstandsregeling voor kunstenaars. Digital Dreams heeft een tweede iPhone-titel in de maak Poseidon, de tweede iPhone-titel. Daarvoor zoekt het bedrijf een uitgever.

Cowbeam is een puzzelspel dat het verhaal vertelt van een buitenaardse koeienliefhebber die het hele universum afstruint om zijn verzameling compleet te maken. Er zitten bijna 5 miljoen koeien verborgen in de game. Elk neemt de gedaante aan van de planeet waar hij leeft: rood als de planeet rood is, een sombrero en een zonnebril als het hemellichaam zich dicht bij de zon bevindt.

Cowbeam is voor 1,59 euro te koop in de Apple App Store.
------------------------------------------------------

Klein bier
Het is moeilijk om een scherp beeld te krijgen van de omvang van de sector, omdat het Centraal Bureau voor de Statistiek pas sinds kort gamesbedrijven apart registreert. 'Over een jaar of vijf hebben we een beter beeld', aldus Dekker.

'De grote toestroom van gamesmakers is te danken aan de explosieve groei van het aantal opleidingen', zegt Jos Teunen, onderzoeker bij het GOC, het kenniscentrum voor onderwijs en arbeidsmarkt van de grafische industrie en mediasector dat de opdracht gaf voor het onderzoek.

Tot 2009 was er aan het middelbaar beroepsonderwijs geen opleiding tot gameontwikkelaar; in dat jaar schreven zich twaalf studenten in, in 2011 waren dat er al 334. Het aantal 'gaming artists' op de mbo's, groeide van 348 in 2007 tot 912 vorig jaar. Daar komen de studenten bij van opleidingen die zich niet specifiek richten op games.

Het grote aanbod heeft ROC Midden-Nederland al doen besluiten om voorlopig geen game-opleiding te beginnen, zegt Teunen. 'De huidige opleidingen hebben nu al moeite om voldoende leerplekken te vinden.' De overheid stelt hoge vereisten aan leerbedrijven. 'Leerlingen die een stage volgen bij ondernemingen die niet zijn gecertificeerd, lopen de kans geen diploma te krijgen en hun school geen geld.'

Voor een deel zal het overschot aan personeel pas over een paar jaar ontstaan. Teunen: '60 procent van de studenten van de mbo-opleidingen voor games stroomt nu door naar het hbo.'

De creatieve industrie oefent van oudsher een sterke aantrekkingskracht op jongeren, zegt Teunen. 'Veel opleidingen in creatieve beroepen waren vroeger louter aan het hbo te vinden, zoals de kunstacademie, conservatorium of de dansscholen. Die selecteerden streng.' Mbo-opleidingen hebben de lat lager gelegd.

'Je creëert een vijver voor mensen die vroeger die keus niet hadden.' Mbo-opleidingen beginnen graag een gamesopleiding, aldus Teunen omdat het veel leerlingen trekt en dus subsidie. Gemeenten stimuleren gamesopleidingen ook, omdat ze niet allemaal een hbo binnen hun grenzen hebben en toch een creatieve uitstraling nastreven.

Klagende bazen
Voor hun rapportage gingen onderzoekers langs bij meer dan 30 bedrijven, van kleine ontwikkelaars tot Guerrilla Games, de grootste ontwikkelstudio in Nederland (eigendom van Sony) met meer dan 160 werknemers. De vraag luidde aan iedereen: waar lig je wakker van als ondernemer?

Sommige problemen zijn niet uniek voor de gamessector, stelt Dekker. 'De klacht van ondernemers dat de beroepsopleiding niet goed aansluiten op de praktijk hoor je vaker. Maar het is deels retoriek: als je vraagt naar waar het knelt krijg je geen antwoord. Het hangt er ook van af wie je vraagt. Grotere bedrijven zijn op zoek naar werknemers met specifieke vaardigheden, kleinere bedrijven willen liever algemeen opgeleid personeel dat breder inzetbaar is.'

Teunen constateert ook een dubbele moraal bij ondernemers. 'Ze klagen over het gebrek aan geschikt personeel en over pretopleidingen. Maar als je vraagt wat hun eigen kinderen studeren, hoor je nooit dat ze het vak kiezen waar hun ouders om zitten te springen of dat die zelf hebben gedaan. Dan is de keuzevrijheid geen punt.'

Uit GOC-onderzoek blijkt overigens dat studenten in de creatieve sector vrijwel zonder uitzondering aan werk komen na afronding van hun opleiding - niet per se meteen in het vak waarvoor ze geschool zijn, maar wel een baan waar ze gebruik kunnen maken van hun vaardigheden.

Artwork voor Cowbeam, een Nederlands spel voor de iPhone en iPad. Beeld DIGITAL DREAMS
Poseidon: een tweede iPhone-game die bij Digital Dreams in de maak is. Beeld DIGITAL DREAMS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden