Drama

Bamako

Poëtisch pamflettisme

Niemand verstaat het dialect waarin de oude man zich uit, maar wanneer hij begint te zingen, begrijpen de personages in Bamako elkaar. De andere getuigen in de rechtszaak kregen het woord, de oude man neemt het op eigen initiatief. Tegen zijn onverstaanbare zang heeft de tegenpartij niets in te brengen. Bamako is behalve een aanklacht tegen de immer voortdurende Westerse exploitatie van Afrika, vooral een pleidooi voor het intuïtieve begrip: humanisme.

Op een binnenplaats in Bamako (de hoofdstad van Mali) laat regisseur Abderrahmane Sissako een rechtszaak plaatsvinden waarin Afrika het Westen, bij monde van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), aanklaagt. De rechtszaak kan zich niet onttrekken aan het gewone leven: een peuter banjert door de 'rechtszaal' en het proces wordt stilgelegd als zich op dezelfde binnenplaats een huwelijk moet voltrekken. De getuigen in het proces zijn Afrikanen, van een jongen die in Europa zijn geluk wou beproeven tot de intellectueel. Ze zijn zelfbewust, ook van het feit dat Afrikaanse bestuurders er dikwijls een potje van maken. Maar Waar het Westen uit altruïsme aandacht en hulp aan Afrika denkt te schenken, claimt Afrika gerechtigheid voor desastreuze exploitatie van het contitent. Het is dan ook beschamend hoe het rijke Westen als schuldeiser Afrika verlamt, is de stelling van Sissako: indirect heeft Afrika geld van zichzelf geleend, want hoe komt het Westen zo rijk?


Toch is Bamako in de eerste plaats een kunstwerk en niet een kaal politiek betoog. Sissako, geboren in Mauritanië en opgeleid tot regisseur in Moskou, laat zien dat pamflettisme in film niet ten koste hoeft te gaan van de artistieke kwaliteit. In de succesvolle documentaire An Inconvenient Truth trekt Al Gore ten strijde tegen de opwarming van de aarde, tegen wat uiteindelijk de ondergang van ons allen zou kunnen beteken. Zijn goede bedoelingen en nobele doel ten spijt: heel veel meer dan journalistiek wordt het niet. Het staat in schril contrast met Sissako's schreeuw in de woestijn, waar zelfs voor humor bij vlagen ruimte is.


Het Afrikaanse leven van Sissako is, ondanks de ellende, in rust en gevuld met mooie en soms doorleefde gezichten. Ook met behulp van een aangenaam tempo en wonderschone muziek legt de regisseur zijn Westerse toeschouwer op de pijnbank, want de schoonheidservaring gaat gepaard met een gevoel van schuld. Het fort waarin wij ons hebben verschanst, waar het onrecht en de ellende niet voelbaar zijn, is onze ontluisterende werkelijkheid.


De advocaat die het Westen vertegenwoordigt, is een hufter. Dat blijkt uit zijn woorden, maar nog meer uit de desinteresse waarmee hij de getuigenissen van leed en onrecht aanhoort: vanachter een grote zonnebril staart hij naar de hemel. De advocaten van Afrika hebben het gelijk aan hun zijde en pleiten vurig, maar het schiet te kort. De inwoners van Bamako raken verveeld door al die woorden. Pas als de oude man in zijn voor iedereen onverstaanbaar dialect de menigte toezingt, begrijp je Sissako's punt. De man opent zijn ziel en maakt het Afrikaanse verhaal voor iedereen invoelbaar.


Dit moment van gemeenschappelijkheid bewijst echter ook dat mensen, zolang ze praten het probleem niet op zullen lossen. Ze praten langs elkaar heen, of ze willen niet luisteren. Als mensen praten, praten ze langs elkaar heen of willen ze niet luisteren. Te midden van alle woorden voert Sissako een vergane relatie tussen een zangeres en een werkeloze man op. De voormalig geliefden zijn gestopt met praten; zo is een film over geopolitieke kwesties in de eerste plaats een verhaal over mensen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden