Baidu, de Chinese Google

Wat Google is in de rest van de wereld, is Baidu in China. In alles een imitatie van het westerse voorbeeld - of niet?

Het hoofdkwartier van Baidu in Peking. Het bedrijf is verreweg de grootste zoekmachine in China en niet onomstreden omdat het de censuureisen van de overheid zonder morren volgt. Baidu ontkent overigens dat het een Chinese imitatie is van de westerse tegenhanger Google. © Reuters

Witte reuzeneieren met honderden kleine blauwe lichtjes aan de buitenkant, waarin werknemers een tukje kunnen doen en die daarom 'nappods' heten; meer dan veertig gigantische open ruimtes waar werknemers tot 'elkaar kunnen komen': voor yoga, basketbal, tafeltennis, fitness; en grote amfitheaters voor de permanente scholing van de 11 duizend werknemers. Het reusachtige hoofdkantoor van Baidu, de Chinese variant van Google, zou je als een perfecte imitatie van een superhip hightech-bedrijf in Silicon Valley kunnen omschrijven.

Maar zeg dat vooral niet tegen de grote baas, Robin Li, de Larry Page van Baidu en de rijkste man van China. Die ergert zich al jaren wild aan het hardnekkige beeld dat zijn bedrijf niets meer is dan een kopie van het Amerikaanse voorbeeld. 'Robin behoort zelf, met Larry Page, tot de uitvinders van de zoektechnologie. Alleen was Page met Google eerder dan hij op de markt', geeft Kaiser Kuo als verklaring voor die ergernis.

De 45-jarige directeur internationale communicatie lijkt met zijn haren tot ver over zijn schouders zelf ook eerder aan de Amerikaanse Westkust thuis te horen. Daar blijkt hij ook te hebben gewoond. Hij studeerde politicologie in Berkeley (Californië), speelde in een rockband, was een tijdje journalist en verhuisde naar China. Sinds een jaar is hij een van de belangrijkste gezichten van Baidu. Hoewel hij vermoeidheid ontkent, ziet hij er enigszins afgepeigerd uit. De pr-crisis waar hij het bedrijf in de afgelopen dagen doorheen moest loodsen, was stevig. Een groep van veertig vooraanstaande auteurs klaagde over schending van hun auteursrecht. De Baidu-bibliotheek bevatte hun boeken zonder dat ze daarvoor betaald hebben gekregen.

Baidu schond daarmee hun auteursrechten. Waarom willen jullie dat niet toegeven?
'Omdat we dat niet hebben gedaan. De bibliotheek werkt zo dat we internetgebruikers de kans geven om materiaal, of dat nu boeken of losse teksten zijn, te uploaden. Als dat niet hun eigen teksten zijn, moeten ze ervoor zorgen dat het met de rechten goed is geregeld. Dat moeten ze ook expliciet verklaren. Maar het bleek dat er toch veel materiaal op kwam waarvan de rechten niet goed waren geregeld. Daar klaagden de schrijvers over en dus hebben we al dat materiaal er nu afgehaald. Maar wij hebben niet hun auteursrechten geschonden, we hebben het platform geboden waarop dat kon gebeuren.'

Maar daar moest dus wel eerst worden geklaagd - Baidu had zelf toch ook kunnen ingrijpen?
'Dat klopt. De schrijvers merkten licht cynisch op dat wij toch zo goed zijn in politieke censuur (een voorwaarde voor Baidu om als zoekmachine in China te functioneren, red.), dan zouden we ook wel op auteursrechten moeten kunnen screenen. Maar die technologie is er nog niet en de klachtenprocedure die we hadden, werkte niet goed genoeg. Vandaar dat we ook onze excuses hebben aangeboden, maar we ons niet tot schadevergoeding verplicht voelen. Wel willen we met de schrijvers verder overleggen om hier uit te komen.'

Baidu staat internationaal bekend als het bedrijf dat alleen maar imiteert.
'Dat is een enorm misverstand. Wij hebben heel veel producten die Google niet heeft.' Kuo haalt zijn Apple-laptop erbij om te demonstreren, hoe Baidu-zoektermen directe toepassingen bovenaan plaatsen - wie rekenmachine intikt, krijgt meteen een rekenmachine en niet verwijzingen naar rekenmachines, zoals bij Google. 'Omdat we weten dat mensen heel vaak naar dat soort directe toepassingen op zoek zijn.'

Toch is dit niet bepaald een voorbeeld van een grote innovatie. Hoe komt het dat die toch altijd uit de VS komen (YouTube, Google, Facebook) en China die niet zelf bedenkt?
'Daar zijn veel antwoorden op mogelijk. Eén heeft te maken met financieringsmogelijkheden. Voor kleine bedrijven, waar innovatie vaak vandaan komt, is het erg moeilijk om krediet bij een bank te krijgen. Dan heb je het durfkapitaal, de business angels en venture capitalists, die in China vaak niet durven. Ze investeren graag in zekerheid, dus in een schoenenfabriek waarvan ze het zakelijke model begrijpen, liever dan in zoiets onzekers als een internet-starter die zegt een kruising tussen Facebook en LinkedIn te gaan maken. Overigens staat China hier niet alleen in. Europese landen komen ook niet met die echte innovaties. In de VS zijn gewoon veel meer mensen daarmee bezig.'

Hoe valt dat verschil te verklaren?
'Dat heeft onder meer met bepaalde culturele waarden te maken, waarop in de VS wel, maar hier niet een premie staan. Neem het out-of-the-box-denken, de paradigmaverandering of iets transformeren - Amerikanen vinden dat schitterend, maar het zijn geen waarden die in China worden gewaardeerd. Hier gaat het meer om gehoorzaamheid en zelfdiscipline, die zie je als Chinese ouders het liefst bij je enige kind terug. Hier staan pragmatisme en harmonie erg hoog aangeschreven, terwijl het in de VS juist gaat om strijd en je als eenling tegen de gevestigde orde afzetten. Dat speelt bij innovatie allemaal mee in het voordeel van de VS.
'Wat verder het verschil verklaart is de factor tijd: Silicon Valley bestaat al vanaf de jaren zestig. Daar is een heel ecosysteem voor innovatie gegroeid, compleet met ervaren managers, geldschieters, creatievelingen, juristen, kortom alles wat je nodig hebt om er een succes van te maken. Het eerste internetbedrijf van China dateert van 1997. Dat is een enorm verschil in ervaring.'

Loopt China die achterstand niet razendsnel in?
'Jawel, de voorwaarden voor innovatie verbeteren. Je kunt het ook zien aan de opmars van de Chinese wetenschap in citatie-indexen, ook al wordt daar flink mee gefraudeerd. En je ziet het in de explosieve toename van het aantal patenten, ook al moet je die met een korreltje zout nemen, want het zijn veelal heel kleine verbeteringen. Maar wie beweert dat China bezig is de VS te verstoten - en dat hoor je best vaak tegenwoordig - die verkeert in dromenland en bedrijft pr.'

China wordt gerund door ingenieurs - is dat niet goed voor het stimuleren van de innovatiecultuur?
'Daar heb je meer voor nodig dan alleen maar een focus op technologie. Dat is het mooie van de VS, waar je cultuur en technologie ziet samen gaan, want dat levert innovatie op. Denk maar aan Hollywood of aan videogames. Daar zie je het hart van de kunstenaar en het hoofd van de techneut samenkomen.'

Leidt de censuur die de autoriteiten afdwingen en waar Baidu aan mee moet werken niet ook tot de inperking van de innovatiekracht?
'Dat speelt wel, maar ik zou het niet de belangrijkste factor willen noemen. De censuur is politiek van aard, dus dat weerhoudt je niet om nieuwe zonnecellen of biobrandstoffen uit te vinden. Dat neemt niet weg dat we de censuur liever kwijt dan rijk zijn. Ook vanuit een puur zakelijk perspectief. Het kost ons geld in termen van mankracht, maar ook en vooral kostbare managementtijd. Onze beste mensen moeten vaak met de toezichthouders overleggen en kunnen dan niet met strategie bezig zijn.
'Bovendien weten we dat we onze klanten niet het beste product kunnen leveren, omdat ze een gecensureerde ervaring krijgen. Tegelijk kunnen we ons troosten met de gedachte dat we 84 procent van alle zoekopdrachten in China voor ons rekening nemen. Dagelijks verbreden we de horizon van mensen met die gigantische hoeveelheid informatie die gelukkig wel beschikbaar is.' (tekst Fokke Obbema, foto Reuters)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.