Interview

'Bach zou een goede filmregisseur zijn geweest'

Govert Jan Bach, verre familie van, gebruikte als psychotherapeut de Matthäus Passion als 'losmaker'. Nu geeft hij inleidingen over de grote passiewerken van de componist Johann Sebastian Bach.

G.J. BachBeeld .

Het zijn drukke dagen voor Govert Jan Bach (67). De voormalig psychotherapeut en programmamaker van Geen dag zonder Bach op de Concertzender bracht dit jaar een luisterboek uit over de Johannes Passion. Vorig jaar maakte hij er een over de Matthäus Passion. Bach reist het land af om inleidingen te geven bij uitvoeringen van de werken van zijn naamgenoot Johann Sebastian Bach (1685-1750). Dezer dagen staan de composities 184 keer (Matthäus) en 30 keer (Johannes) op de concertagenda's, zegt Bach. Vorig jaar stond de teller op 141 'Matthäussen' en 48 'Johannessen'.

Familie?

'Er loopt een heel dun lijntje. We delen een voorvader, Veit Bach, die leefde in de 16de eeuw in Wechmar, een plaatsje bij Weimar. Daar is nog altijd een familiehuis waar de Bachs weleens samenkomen. Een van Veits zonen werd Hans der Spielmann genoemd, dus de muziek zat al in de familie. In die tak zat Johann Sebastian.

'Ik kom uit een tak die in Nederland is terechtgekomen. Dat werd een familie van zeelieden en ondernemers, niks muzikaals aan. Ik ben de eerste die wat met muziek is gaan doen. Mijn dochter is eerste violiste in het Residentie Orkest, maar dat heeft niets te maken met de genen. Slechts éénderde van het talent loopt via de genen, dus dat is er al lang uit - de rest is aangeleerd.'

J.S. Bach.Beeld .

U moest uw hele leven naar Bach luisteren?

'Als puber luisterde ik liever naar Brahms. Het was in de tijd dat het boek Houdt u van Brahms verscheen, van de Franse schrijfster Françoise Sagan. Muziek van Bach vond ik toen te zwaar, daar kon je geen meisjes mee versieren. Als in de jaren vijftig ergens een vliegtuig was neergestort hoorde je de hele dag Bach op de radio.'

Typisch Nederlands, die Bachtraditie?

'Vooral de Matthäus Passion slaat erg aan in Nederland. Het past bij een calvinistische aard. In Engeland hebben ze geen calvinistische achtergrond en zijn ze juist dol op de Johannes. Dat verhaal is een soort rechtbankdrama en past beter bij hun Shakespeare- en crimetraditie.'

In uw praktijk als psychotherapeut gebruikte u vaak muziek als onderdeel van de behandeling. Wordt een mens beter van die zware Bach?

'Bach heeft niet alleen rouwmuziek geschreven. Driekwart van zijn muziek is positief gestemd. In het Weihnachtsoratorium bijvoorbeeld hoor je de vrolijke Bach. Ik gebruikte Bach niet vaak, alleen weleens als losmaker. De aria Erbarme dich uit de Matthäus Passion is een enorme tearjerker.

'Herkenning en herhaling zijn belangrijk. Herhaling biedt troost. Zelfs als de hersens zijn aangetast werkt muziek nog. Ik gebruikte vaker Mozart en Vivaldi. Mozart is directer, heeft meer power, en kan mensen meteen opkrikken. Als het zo uitkwam, gebruikte ik ook weleens Brel, Piaf of Hazes hoor - zo'n nummer als De Vlieger. De troost van de herhaling is anders voor een dametje uit Amsterdam Oud-Zuid dan voor iemand uit de Jordaan.'

Wat werkt beter, de Matthäus of de Johannes?

'De Matthäus is veel heftiger en emotioneler. Die gaat over schuld, zonde, boete en troost. De Johannes gaat onder meer over de herkenning van de eigen zwakheden. Er zit uiteindelijk ook een soort troost in, maar anders. De laatste is minder troostend. In een huilfilm zit een andere emotie dan in een krimi - daar kun je het mee vergelijken. Bach zou trouwens een goede filmregisseur zijn geweest. Hij zoomt in en uit, geeft af en toe een helikopterview; die muziekstukken zijn gemonteerd als een film.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden