Baas op eigen buis

De toename van het aantal televisiekanalen veroorzaakt eerder frustratie dan bevrediging. Zie het Nederlandse omroepbestel. Er gloort hoop. Het kan bijna niet anders of 'persoonlijke' televisie breekt door....

BIJNA vijfenzeventig jaar na de eerste uitzending wordt televisie opnieuw uitgevonden. De vernieuwingen komen wederom uit de Verenigde Staten, waar Philo Farnsworth eind jaren twintig de eerste tv-patenten vastlegde.

Toen verraste een stel techneuten uit San Francisco de gevestigde wereld van radioamusement en radioinformatie. Deze keer is het niet veel anders. Niet de gevestigde televisiewereld neemt het voortouw, maar de computerjongens uit Silicon Valley - vlakbij San Francisco, oh toeval - maken televisie weer leuk.

Computeraars hebben best interesse voor televisie, al is het maar als consument. 'Wij lijden allemaal onder het feit dat er nooit iets te zien is', zegt Mike Ramsay, een tengere Schot in een licht geruit pak die jaren geleden verzeild raakte in de computernavel van de wereld bij San Francisco.

Als manager bij Silicon Graphics, fabrikant van supercomputers die werden gebruikt voor de special effects in films als Jurassic Park en Terminator 2, was hij betrokken bij plannen voor video-op-aanvraag, iets wat nauwelijks van de grond kwam door gebrekkige infrastructuur.

Televisie-op-aanvraag bleef voor hem desondanks een aanlokkelijk perspectief, want de toename van het aantal kanalen veroorzaakt eerder frustratie dan bevrediging, ondervond Ramsay. In Amerika ontvangen de meeste huishoudens inmiddels honderd tot tweehonderd zenders, goed voor vele duizenden uren televisie per etmaal. Ondoenlijk om daarin zappend je weg te vinden. Zou het niet handig zijn om computertechnologie te gebruiken voor de programmakeuze, bedacht Ramsay tweeënhalf jaar geleden samen met collega James Barton.

Zij ontwierpen een apparaat met een harde computerschijf van zo'n vijftien gigabyte (in een doorsnee pc zit tegenwoordig zes gigabyte), groot genoeg om ten minste vijftien uur televisie op te nemen. Gebruikers hoeven het apparaat slechts één keer te instrueren (bijvoorbeeld: neem alle programma's op met honkbalteam New York Yankees), en het zeeft vervolgens automatisch de zenders. Ook programma's die de kijker 'leuk' vindt, moet hij herkennen en opnemen.

Een automatische videorecorder dus, maar ook een apparaat waarmee je 'live' televisie op pauze kunt zetten, bijvoorbeeld om de telefoon aan te nemen. Even later kijk je op hetzelfde punt verder. Handig om vervolgens televisiereclame 'door te spoelen' met sprongetjes van dertig seconden.

Iedereen had het kunnen bedenken, maar het apparaat dat sinds enkele maanden als TiVo te koop is in de VS, komt uit Sunnyvale, Silicon Valley. Niet uit Tokio, niet uit Parijs en al helemaal niet uit Eindhoven. Waarom computerstadje Sunnyvale?

'Omdat wij uit de computersector komen, hadden we vertrouwen in de technologische vooruitgang', zegt Ramsay met een Schots accent dat wordt gedempt door een steeds nadrukkelijker Amerikaanse tongval. 'De harde schijf die we nodig hadden was twee jaar geleden nog te duur, maar we rekenden erop dat de prijs voldoende zou dalen.'

Daarnaast barst het in Silicon Valley van de geldschieters die tuk zijn op een starter met een goed verhaal. Binnen dertig dagen had Ramsay zijn startkapitaal bijeen, zonder zelfs maar een prototype van TiVo. Twintig velletjes papier waren genoeg om de eerste miljoenen binnen te halen van een investeringsmaatschappij. 'Hollywood heeft de infrastructuur om films te maken, Silicon Valley heeft de infrastructuur om technologiebedrijven op te richten.'

Ondanks de piepjonge geschiedenis is TiVo in Amerika een begrip. 'Het verandert je leven', zegt Willem de Zoete, een Nederlander in dienst van Philips in Silicon Valley. Zijn collega Pieter Noordam: 'Er staan soms programma's op waarvan ik het bestaan niet eens kende, maar die wel goed zijn.' En de Amerikaan David Disser uit San Diego: 'Ik kijk geen gewone televisie meer. Ik kijk TiVo. Ik zie TiVo als mijn persoonlijke televisiezender.'

Onafhankelijke TiVo-bezitters lieten op de elektronicabeurs in Las Vegas het woord TiVo vrijwel altijd volgen door: 'waarvan ik een grote fan ben'. Terecht merkt Ramsay op dat TiVo-gebruikers 'evangelistische' trekjes vertonen 'die we niet meer hebben gezien sinds de Apple Macintosh'.

Een goed idee komt zelden alleen, en zo ook hier. Vrijwel tegelijkertijd met TiVo kwam ReplayTV uit het eveneens in Silicon Valley gelegen Mountain View met een soortgelijk 'persoonlijk televisiekastje'. En Microsofts WebTV uit Palo Alto (eveneens Silicon Valley) dat een set top-box produceert voor Internet op de televisie, lanceert dit jaar een uitgebreide versie met een slimme videorecorder á la TiVo.

Ook kondigden tal van kabel- en satellietbedrijven vorige week aan dat zij een TiVo- of ReplayTV-speler zullen integreren in hun set top-box die nodig is om televisiesignalen te decoderen. De opnamecapaciteit wordt dit jaar uitgebreid tot circa zestig uur.

Het kan bijna niet anders of persoonlijke televisie breekt dit jaar door. Ook een Europese introductie dit jaar 'is niet uitgesloten', aldus Ramsay. Elektronicafabrikanten als Philips en Sony beseffen dat het de eerste grote televisieverandering is sinds de introductie van de videorecorder - die tegenwoordig trouwens vooral wordt gebruikt voor het afspelen van voorbespeelde (Disney)banden.

Dat is weer eens wat anders. Na de uitvinding van de televisie hebben de Amerikanen het er namelijk een beetje bij laten zitten. Ze kijken al tientallen jaren naar een inferieur beeld vergeleken met de PAL-standaard van Europa. En innovaties zoals videorecorders, 100-herz-tv's, breedbeeld, dvd, thuisbioscoop en platte beeldbuizen komen uit Japan en Nederland, niet de VS.

Het land waar gemiddeld veertig uur per week wordt gebuisd, omarmde enkele jaren geleden echter als eerste ter wereld digitale televisie, wat de Amerikanen eindelijk een scherp tv-beeld bezorgt. Zet TiVo en WebTV ernaast, en onverwacht nemen de VS het voortouw in de innovatie van hun eigen product.

'Er is nu een revival van de televisie in Amerika', zegt Jan Oosterveld, directeur strategie bij Philips en commissaris bij TiVo, waarin Philips als eerste elektronicabedrijf een klein aandeel bezit. 'Het is lang geleden dat de Verenigde Staten leidden in de consumentenelektronica.'

De Amerikanen zetten bovendien een verandering in gang die de televisie een heel andere functie geeft, vult Adri Baan hem aan, directeur van het Consumentenproducten-onderdeel van Philips. Ondanks alle verbeteringen van de afgelopen jaren 'bleef een tv een tv een tv'.

De televisie van de toekomst is een beeldscherm dat aan een netwerk zit geknoopt met behulp van een set top-box. Niet alleen bevat dat doosje straks een 'persoonlijke videorecorder' zoals TiVo, maar het biedt ook toegang tot Internet en computerspelletjes.

Daar blijft het niet bij. Degene die de set top-box het meest waardevol maakt voor de consument, maakt de grootste kans als overwinnaar uit de bus te rollen. Onder dat motto kondigde TiVo een overeenkomst aan met de Amerikaanse videoverhuurketen Blockbuster om speelfilms-op-aanvraag te leveren. Een klant bestelt een film die op zeker tijdstip in de dagen erna zal worden uitgezonden en opgevangen door zijn TiVo-speler.

Dit soort deals worden aan de lopende band gesmeed. Op de overvolle elektronicabeurs van Las Vegas zaten overal groepjes medewerkers van toonaangevende bedrijven met elkaar te praten, om even later doodleuk bij de concurrenten van hun gesprekspartners aan te schuiven.

Deze manier van zakendoen past bij een tijd waarin onduidelijk is wat de toekomstige standaard zal zijn en wie de toonaangevende spelers. Zo gokt Philips op twee paarden door verschillende persoonlijke televisierecorders te produceren, een TiVo en een WebTV. Dat doet Sony (nog?) niet. 'Philips sleeps around a lot', zegt Ramsay met een bitter glimlachje.

TiVo houdt er echter evenmin een monogame levensstijl op na en tracht zoveel mogelijk producenten te paaien opnamemachines met zijn technologie te maken. Inmiddels heeft zowel Philips als Sony een TiVo-speler in de aanbieding. Hoe meer producenten hoe beter, aldus Ramsay.

'Een overvloed aan partners hoort erbij', zegt Philips' Oosterveld in zijn hotel in Las Vegas, dressed down in een rode pullover na een lange dag reizen - de volgende ochtend heeft hij een bestuursvergadering bij TiVo. 'Wij partneren met iedereen. Daar hebben we bewust voor gekozen.' Er is geen enkel bedrijf dat alles alleen kan. Ondernemingen zullen slechts overleven als ze de juiste partners kiezen.

Alleen weet niemand wie dat zullen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden