Avontúren. Heerlijk. Wauw. Wauw

De tijd dat volwassenen de stemmen van kinderen in films konden inspreken is voorbij. Dus heeft stemmenregisseur Arnold Gelderman foefjes om kinderen te laten lachen en spreken....

De zin moet zinderen van belofte. Rob Teuwen (16), een jonge Vlaming, buigt zich naar de microfoon. Op de koptelefoon knispert de Engelse tekst. 'Stel je een wereld voor, zoals je nog nooit hebt gezien. Waar je elke dag avonturen beleeft.'

'Het kan spannender. Probeer me te bezielen. Avontúren. Heerlijk. Wauw. Wauw.' Arnold Gelderman (65) zoekt door het glas van de Meta-opnamestudio in Amsterdam Zuid-Oost oogcontact met Rob. Hij gebaart, trekt zijn gezicht in een grimas en schudt op zijn stoel. Een stem inspreken is immers niets minder dan acteren, luidt zijn adagium.

'Stel je een wereld voor, zoals je nog nooit. . .'

'Pas op die voor, hè. Je laat 'm vallen. Ik wil een komma horen. Je moet 'm binden. Nog een keer, ja.' De negende versie past. 'Ik koop 'm. Heel mooi.'

Het inspreken van een trailer voor een Vlaamse versie van Peter Pan is na het monnikenwerk voor de Disney-productie Finding Nemo – twintig dagen voor negentig minuten film – een tussendoortje. Voor Gelderman doet dat niets af aan de intensiteit van de stemmenregie. Peter Pan moet zijn vriendinnetje verleiden om met hem mee te gaan naar de wereld vol avontuur, en het publiek moet naar de bioscoop.

Voor Finding Nemo, het verhaal van een vadervis die de oceaan doorzwemt op zoek naar zijn zoontje, lijkt succes al verzekerd. De animatiefilm brak records in de Verenigde Staten. De computertechniek verlegde opnieuw de grenzen in het genre. Gelderman, die eerder de Nederlandse nasynchronisatie heeft gedaan van onder meer The Lion King, Belle en het Beest, Aladdin en Toy Story, troost zich nog met één gedachte: 'Finding Nemo is bijna onmenselijk goed. Maar de stem met al zijn schakeringen en emoties uit de computer halen, dat zie ik nog niet zo snel gebeuren.'

De dag na de voorpremière van de film, is hij 'niet ontevreden'. Een vakman zal altijd onvolkomenheden zien. 'De stem van Nemo is door Disney door de equalizer gehaald. De helderheid is minder.' Maar misschien was hij wel extra kritisch: de stem van het dappere visje is ingesproken door Jasper Sohier, zes jaar oud, en Geldermans kleinzoon.

Voordat de keus op hem viel, had de acteur al een reeks jongetjes van tien en elf jaar getest. 'Er was altijd iets. Het was het nét niet. Totdat ik Jasper in de keuken iets hoorde uitleggen aan zijn broertje. Toen wist ik het: ik moet het met hém proberen. Het was me nooit eerder opgevallen. Als ik cast, hoor ik niet alleen iemand, maar zi¿e ik ook iemand de rol inspreken.'

Gelderman moet de trukendoos opentrekken om kinderen te regisseren. Er is geen keus. De tijd dat volwassenen met kopstemmetjes de jeugd konden nadoen, is voorbij. Drie zinnetjes in een tv-serie kan nog net. Maar een dragende rol, dat pikt het publiek niet meer. Hijzelf zou het trouwens ook niet nemen. Dus zit hij naast ze, neemt ze indien nodig op schoot en knijpt ze in de bovenarm om aan te geven dat ze hun tekstje nú moeten opzeggen. Soms woordje voor woordje. Voor het klasje zeedieren in Finding Nemo omringde hij zich met twaalf kinderen in de studio. Soms doet hij het tien keer achtereen zelf voor, in de hoop dat zijn acteurtjes het als vanzelfsprekend overnemen. Maar kinderen verrassen ook. Jasper moest doen alsof hij moeite had met het woord 'anemoon.' 'Aa-mennenoon', hield opa hem voor. 'A-a-menoon', zei Jasper. Beter!

Gelderman: 'Het moeilijkste is kinderen op commando te laten lachen.' Dan speelt hij de clown. Jasper moest hij kietelen. En dan maar hopen dat hij dicht genoeg bij de microfoon bleef, toen hij begon te schuddebuiken. Maar langer dan drie, vier uur in de studio, dat kun je kinderen niet aandoen. Geduld is heilig in de stemmenregie.

Zelf belandde hij in het vak, toen hem werd gevraagd om Kaa na te doen, de slang in Jungle Book. Hij begon in afwijking van het script wat hapgeluiden toe te voegen. 'Ghááp'. Regisseur Harry Geelen vroeg daarop of hij ervoor voelde zelf in films vertaling en regie in handen te nemen.

Het aanbod kwam op het juiste moment. Gelderman was als acteur geschoold in Parijs – een Frans citaat in het script laat hij nog steeds zelden aan zich voorbij gaan. In 1962 figureerde hij in de oorlogsfilm The longest day. Hij speeldelater bij het Rotterdams Toneel, bij Globe, bij Harlekijn. Maar hij begon er een beetje genoeg van te krijgen. De files, de teleurstelling van lege zalen in verre uithoeken, drie maanden repeteren voor vijftien voorstellingen; het maakte hem op z'n minst ontvankelijk voor nieuwe uitdagingen. Al bekent hij het directe contact met het publiek soms wel te missen. 'Je behoort tot het leger der onzichtbaren. Maar er wordt veel goedgemaakt als je in de zaal zit, en je hoort de reacties.'

Onderschat het ambacht niet, waarschuwt Gelderman. Acteurs die aangeven dat ze het wel leuk zouden vinden 'een stemmetje' te doen, hebben er volgens hem weinig van begrepen. Nasynchronisatie behoort tot de ingewikkeldste disciplines. Dat tegenwoordig ook spelers van naam en faam graag bijdragen leveren, vormt voor Gelderman het bewijs dat het vak ernstig wordt genomen.

De Amerikaanse cast heeft het in vergelijking met de buitenlandse collega's gemakkelijk. Die maken een hoorspel. De tekst wordt al ingesproken voordat de karakters worden uitgediept en getekend. De gemoedstoestand en de mondbewegingen volgen de woorden. Voor een anderstalige versie ligt het andersom. Dan is het de acteur, die zich in het keurslijf van tijd, beeld en emotie moet wringen. Na-apen is verboden. Dat is niet natuurlijk. Luister met je ogen, houdt Gelderman zijn stemmen voor.

Niet alles laat zich zo maar overplanten. Als Robin Williams in Aladdin Robert de Niro in Taxidriver imiteert, zal veel Nederlandse kijkers de associatie ontgaan. Het werd, na ampel beraad, Kees van Kootens Vieze Man. Een schildpad in Finding Nemo bezigt de taal van de Californische surfscene. Daar kun je hier niet mee aankomen. Het is, zegt Gelderman, meer Scheveningen geworden. Een beetje seventies, hippiejargon en veel 'vet' en 'cool'.

De Disney Company wenst een ijzeren greep te houden. Gelderman stelt voor de belangrijkste stemmen een lijstje met drie namen op, in volgorde van zijn voorkeur. Na het beluisteren van de opnames, maakt Disney de keus. 'Over 90, 95 procent zijn we het snel eens.' Maar soms is het knokken. Hij wilde Pierre Bokma als de geest in Aladdin. De Amerikanen weigerden. ' Gelderman hield voet bij stuk. Disney zwichtte. 'Okay Arnold, it's your funeral.' 'Ze vonden het geweldig, achteraf.' Reputaties tellen niet. André van Duin sneuvelde voor de rol van een zeerot in De kleine zeemeermin. De droge mededeling van Disney: 'Out. Just trying to be funny.' Gelderman: 'Ik had graag met hem gewerkt. André kan echt wel wat.'

Dat er geregeld Bekende Nederlanders in de cast opduiken is de wens van de producent, erkent de regisseur. Goed voor de PR. Maar de geloofwaardigheid moet blijven. De rol van de haaien in Finding Nemo wordt gedaan door Ron Brandsteder, Henny Huisman en Beau van Erven Dorens. 'Een fraai trio, vonden we. En de typetjes waren niet zo vreselijk moeilijk.' De keus voor de zware rol van Dory, de vis die het korte-termijngeheugen kwijt is, viel op de minder bekende Annick Boer, terwijl cabaretière Brigitte Kaandorp ook in de markt was; de stemgelijkenis is overigens frappant. 'Annick had net dat vonkje meer.'

Gelderman ziet hoe een generatiewissel zich achter de microfoon voltrekt: acteurs die in soapseries zijn gegroeid maken hun opwachting. Het blijkt niet altijd even inspirerend. 'Laat ik het maar zeggen: soms moet je met minder genoegen nemen. Verbaal is het vaak niet sterk. De diepgang ontbreekt. Maar de soap is wel een hele grote vijver. En soms kom je er wel degelijk een grote vis tegen. Katja Schuurman als Jane in Tarzan was echt goed gedaan.'

In de studio worstelt Rob Teuwen met nieuwe tekst voor de trailer van Peter Pan. Het is een kreet. 'Aáááh.' Nog een keer. 'Aáááh.' Gelderman: 'Ik geloof je.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden