Tip

Avonduren: in handen van dirigent Hartmut Haenchen klinkt de Eerste van Brahms zoals die moet klinken

Avondklok? De Volkskrant weet wel raad met de stille avonden. Kijk en luister naar de Eerste symfonie van Brahms.

Hartmut Haenchen in het Concertgebouw, december 2020 Beeld Melle Meivogel
Hartmut Haenchen in het Concertgebouw, december 2020Beeld Melle Meivogel

Op zoek naar de muzikale evenknie van de open haard? Probeer eens een symfonie van de Duitse componist Johannes Brahms (1833-1897). Zijn Eerste bijvoorbeeld, die toevallig net door het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) op YouTube is geplaatst. Alles wat een vriesavond kan veraangenamen, zit erin: gloeiende melodieën en warme kleuren, maar ook het gemijmer en gebroed van een kunstenaar die worstelt met zijn tijd.

Ze zullen je namelijk maar zien als de erfgenaam van Beethoven. Die schreef negen sublieme symfonieën en nu moet jij, Johannes Brahms, in zijn voetspoor treden. Geen wonder dat hij het ervoer als een last. Brahms was al 43 en beroemd toen hij zijn Eerste symfonie na 14 jaar pennen en doorkrassen vrijgaf.

Viel de ontvangst nog tegen ook. De pianist Clara Schumann, hartsvriendin en mogelijk meer (daar komen we op terug) miste melodische schwung. Recensenten gebruikten woorden als ernstig en ascetisch. Bij progressievelingen als Liszt en Wagner kon Brahms al helemaal geen goed doen. Ouwe meuk, daar kwam het op neer.

Toegegeven, als de Eerste symfonie in verkeerde handen valt, klinkt het zoals de componist zelf vaak op de kiek staat: man met stoffige baard. Maar vertrouw de muziek toe aan de Duitse dirigent Hartmut Haenchen en ze kan zichzelf bewijzen.

Haenchen zou Haenchen niet zijn als hij niet onder de oppervlakte dook. Dit keer stak hij zijn neus in een partituur die in 1881 op de lessenaar heeft gestaan in het Duitse stadje Meiningen. Brahms zat bij de repetities, wat hij te berde bracht, krabbelde men vlijtig tussen de noten.

Daarom klonken sommige solo’s op 6 december 2020 in het Amsterdamse Concertgebouw vrijer dan we gewend zijn. En stootte Haenchen zonder een tel of wat rust te nemen rechtstreeks door van deel drie naar deel vier. Prima combi natuurlijk, het NedPhO en Haenchen. Hij was er chef van 1986 tot 2002. Na hem kwamen anderen, maar toch voelt het, zegt de dirigent in een interview, nog steeds alsof hij thuiskomt. Een kwestie van ‘elkaar begrijpen, van elkaar houden’.

O ja, nog even over Johannes en Clara. In het slotdeel van de Eerste symfonie zit een liefdesgroet verstopt, twee hoorns spelen hem als eerste. Hartmut Haenchen houdt vol dat Clara’s jongste zoon geen Schumann was, maar een Brahms. Leg de foto’s maar naast elkaar.

Brahms en meer online concerten van het Nederlands Philharmonisch Orkest op www.orkest.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden