filmrecensie Avengers: Endgame

Avengers: Endgame is 3 uur lang de kroon op 11 jaar superheldengekte, stripliefde en filmvernieuwing ★★★★☆

Het slotakkoord van de reeks Marvel-films vormt een spectaculaire, emotionele, soms onevenwichtige, maar uiteindelijk bevredigende rit. 

Wat als Samuel L. Jackson geen stripfan was geweest? Misschien had het Marvel Cinematic Universe (MCU) dan helemaal niet bestaan. Dan waren er geen 22 superheldenfilms gemaakt, te beginnen met Iron Man in 2008, die inhoudelijk allemaal met elkaar verbonden zijn. Dan zouden er dit jaar ook geen records worden verpletterd door Avengers: Endgame, de langverwachte ensemblefilm die al die verhalen van een grandioos slotakkoord moet voorzien.

Natuurlijk, het was Kevin Feige die het allemaal bedacht. Feige, in 2007 benoemd tot hoofd productie van de filmstudio van stripgigant Marvel, is het brein achter alle films die samen het MCU vormen. Maar stel dat hij in datzelfde jaar geen telefoontje had gekregen van Samuel L. Jackson? De acteur had gehoord dat er een film over stripheld Iron Man werd gemaakt, en liet via zijn agent vragen of er voor hem wellicht nog een rolletje in zat.

Dat was het moment, vertelde Feige in een artikel dat vorige week in The New York Times verscheen, dat er bij hem een lichtje ging branden. Jackson zou Nick Fury kunnen spelen, ook al stond die rol niet in het script. In de Marvel-strips, waarin de verhaallijnen van verschillende superhelden elkaar geregeld kruisten en beïnvloedden, was Fury een verbindend element: hij is het hoofd van S.H.I.E.L.D., de veiligheidsorganisatie die het superheldenteam Avengers bij elkaar brengt.

Avengers: Endgame

Actie

Regie Anthony Russo, Joe Russo.

Met Robert Downey Jr., Chris Evans, Karen Gillan, Mark Ruffalo, Scarlett Johansson, Brie Larson, Chris Hemsworth, Paul Rudd.

181 min., in 132 zalen.

Voor de stripfans was het optreden van Jackson in Iron Man, hoe kort en goed verstopt ook (zijn enige scène verscheen pas na de eindcredits), een enorme opsteker. Het gaf aan dat er meer films zouden volgen – films waarin hun striphelden met elkaar zouden gaan samenwerken. Dat werd ook het plan, al stond aan het begin nog lang niet vast hoe ver Marvels filmuniversum zich zou gaan vertakken. Als Iron Man was geflopt, was er van Nick Fury en de Avengers nooit meer iets vernomen.

Elf jaar later is wel duidelijk hoe onwaarschijnlijk succesvol het meerjarenplan van Feige heeft uitgepakt. Beetje bij beetje, film na film, ontvouwde zich een wereld – verschillende werelden, feitelijk – vol geliefde en minder bekende, zorgvuldig afgestofte superhelden. Op een paar tegenvallende titels na (The Incredible Hulk, Thor) bleek het filmuniversum een commerciële en artistieke goudmijn. De ene na de andere Marvel-film brak omzetrecords, met Black Panther, Avengers: Infinity War en Captain Marvel als recente hoogtepunten.

Marvel verdient alle lof voor het krankzinnige, revolutionaire plan. Zeker ook omdat de studio kwaliteit hoog in het vaandel heeft staan: voor elke film wordt eigenzinnig talent aangetrokken. Regisseurs, schrijvers en acteurs hebben de nodige eigen inbreng, zodat de films geen fabrieksproducties zijn. Het maakt dat het publiek veel meer krijgt voorgeschoteld dan actiespektakel alleen. Je hoeft maar een paar Marvel-films te zien om – misschien tegen wil en dank – betrokken te raken bij het wel en wee van al die superhelden, die vaak nogal worstelen met zichzelf en hun hooggestemde idealen. Ondertussen staat er steeds meer op het spel, van bedreigde familieleden tot buitenaardse invasies.

Dat de zo succesvolle reeks ooit zou moeten eindigen, stond vast. Je kunt acteurs niet eindeloos hetzelfde kunstje laten doen. Contracten lopen af, nieuwe vergezichten lonken. Al jaren gonst het van de geruchten over wie ermee zal stoppen en wanneer: gaat Captain America (Chris Evans) dood? Offert Iron Man (Robert Downey Jr.) zich op? Zal de Hulk (Mark Ruffalo) nog terugkeren?

Geen wonder dat de verwachtingen rond Avengers: Endgame zo hooggespannen zijn. Vorig jaar was er al Avengers: Infinity War, een opstapje naar de grote finale, waarin alle MCU-helden het gezamenlijk opnamen tegen superslechterik Thanos. We weten hoe dat afliep: bar slecht. Met een knip van zijn vingers vernietigde Thanos de helft van alle levende wezens in het universum, er volledig van overtuigd dat dit de leefbaarheid ten goede zou komen.

Het was een risicovol, gedragen einde, waarbij tal van superhelden stierven en de fans een jaar moesten afwachten of het allemaal nog goed zou komen. Avengers: Endgame begint logischerwijs in mineur, met een treurend gezelschap achterblijvers. Hoopvol is wel dat Captain Marvel (Brie Larson) zich komt melden en Ant-Man (Paul Rudd) zijn weg terugvindt uit het kwantumrijk, waar hij in zijn vorige film Ant-Man and the Wasp achterbleef.

Meer vertellen over de plot zou zonde zijn. Niet voor niets waarschuwden regisseurs Anthony en Joe Russo voor spoilers. Om zelf niets weg te geven, gebruikten ze voor de trailers van Avengers: Endgame alleen scènes uit de eerste vijftien à twintig minuten van de drie uur durende film. Het is een marketingtruc (hoe meer er kan worden gespeculeerd, hoe meer opwinding), maar de broers hebben wel een punt. De verrassingen in het bomvolle scenario, geschreven door Christopher Markus en Stephen McFeely, zijn van essentieel belang voor het kijkplezier.

Voorkennis van het Marvel-universum is dat trouwens ook – hoe meer, hoe beter. Met Avengers: Endgame gaat Marvel geen nieuwe fans voor zich winnen die nog nooit van Doctor Strange, Hawkeye of Black Widow hebben gehoord. Dit is puur een feestje voor de liefhebbers, vol inside jokes en verwijzingen naar eerdere films uit het MCU. Dat kan ook haast niet anders, want hoe brei je een fatsoenlijk einde aan zo’n enorme saga? Voor introducties is geen tijd meer. Avengers: Endgame racet naar de finish.

Het is een spectaculaire, emotionele, soms onevenwichtige, maar uiteindelijk bevredigende rit. De Russo’s, die ook Avengers: Infinity War en de Captain America-films regisseerden, weten knap actie, humor en tragedie te combineren. Goed, over de technische aspecten van het verhaal (er komt kwantummechanica aan te pas, of wat daarvoor moet doorgaan) kun je maar beter niet te lang nadenken. En juist de scènes die emotionele zwaartepunten zouden moeten zijn, schieten soms tekort. Toch is het een prestatie, hoe Avengers: Endgame drie uur lang de aandacht vasthoudt, in een draaikolk van plotlijnen en personages. Een kroon op elf jaar superheldengekte, stripliefde en filmvernieuwing.

Over en uit?

Is het afgelopen met het Marvel Cinematic Universe, nu de gebroeders Russo met Avengers: Endgame het slotstuk hebben gemaakt? Niet echt. De reeks van 22 films die met Iron Man (2008) begon, is weliswaar afgerond, maar het filmuniversum vol Marvel-superhelden blijft zich rustig uitbreiden. Oude helden nemen afscheid en met slechterik Thanos en zijn zoektocht naar de Infinity Stones is het nu ook wel gedaan, maar een nieuwe, volgende filmfase is al aangekondigd. Hoe die er precies gaat uitzien, is nog niet bekend. Superhelden Spider-Man, The Guardians of the Galaxy en Black Widow krijgen in ieder geval op korte termijn een nieuwe film – al kunnen de verhalen zich natuurlijk ook in een eerder tijdperk afspelen, en dus prequels zijn.

Hoe kan het dat Marvel nog steeds niet is uitverteld? De Volkskrant deed vorig jaar een poging om het geheim te ontrafelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden