Postuum Jonas Mekas (1922 - 2019)

Avant-gardefilmmaker en dichter Jonas Mekas (92) overleden

Jonas Mekas in 2015. Beeld Getty Images

Van het woord ‘experimenteel’ moest Jonas Mekas, de op woensdag op 96-jarige leeftijd overleden ‘godfather of American avant-garde cinema’, niets hebben. ‘Niemand experimenteerde’, zei hij in 2012 tegen The Guardian. ‘Laat dat ­experimenteren maar over aan de ­wetenschappers.’ Hij gaf de voorkeur aan andere aanduidingen. ‘Dichter’, bijvoorbeeld, ‘underground­kunstenaar’. En vooral ‘niet-commercieel’.

Hij richtte samen met zijn broer Adolfas in 1954 het blad Film Culture op, een tijdschrift dat kan worden ­gezien als de Amerikaanse tegenhanger van Cahiers du Cinema (uit 1951): bedoeld om het gesprek over cinema op een hoger plan te brengen, en om de traditionele ideeën over film omver te werpen. Vanaf 1958 schreef Mekas zijn invloedrijke column ‘Movie Journal’ in The Village Voice, in de jaren vijftig en zestig de huiskrant van de tegencultuur. ‘We hebben geen perfecte, maar meer vrije films nodig’, schreef hij in 1959, wat ook opgevat kan worden als het motto van zijn eigen werk.

De gebroeders Mekas werden geboren in Litouwen en arriveerden in 1950 in New York. Tijdens de Tweede ­Wereldoorlog waren ze twee jaar lang dwangarbeider in nazi-Duitsland. Daarna zaten ze jaren in een Duits vluchtelingenkamp. Mekas was destijds een van de bekendste dichters van Litouwen, maar na aankomst in Amerika sloeg hij een nieuwe weg in.

In het jaar van aankomst kocht hij een Bolex 16mm-camera, een apparaat dat hij bijna als een dagboek gebruikte: hij registreerde fragmenten uit het leven voegde die samen tot poëtische observaties, door een criticus ‘militant onthechte uitdrukkingen van de maatschappelijke beatnik-onvrede’ genoemd. De titel van zijn laatste film ,uit 2012, was Out-takes from the Life of a Happy Man.

Mekas was een van de sleutelfiguren van de New Yorkse scene in de ­jaren zestig en zeventig, waarin Andy Warhol, Allen Ginsberg, Jack Kerouac, John Lennon, maar ook Jackie Kennedy figureerde. ‘Ik begrijp niet wat de mensen te zoeken hebben bij de ­banaliteit van Hollywood, of bij de ­Europese Art Cinema. The Hollywood Film houdt zich bezig met de schetsmatige werkelijkheid en banale gevoelens, gedachten en ideeën. De avant-gardecinema daar­entegen gaat over subtiele ervaringen en emoties.’ De titels van zijn filmische gedichten spraken voor zich. Nog in 2008 maakte hij As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Moments of Great Beauty.

Mark Moorman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden