Auteursrecht?

Architect Mart van Schijndel heeft een rechtszaak aangespannen om te voorkomen dat de door hem ontworpen aula van het Centraal Museum in Utrecht wordt gesloopt....

Sjoerd Soeters, architect: 'Sommige gebouwen zijn tijdelijk van karakter. Als de opdrachtgever, de architect en de vraag middelmatig zijn, is het niet erg als een gebouw een keer verdwijnt. Andere gebouwen zijn zó zwaar, zó monumentaal, zó belangrijk dat de mensen in het geweer komen als die worden bedreigd. Dat is niet het geval bij jonge architectuur. Ik denk dat Mart van Schijndel probeert jonge architectuur meer bescherming te geven. De vraag is of jonge architectuur voldoende gerijpt is om breed geaccepteerd te zijn.

'Elk architect heeft een gebouw waarvan hij houdt. Misschien is dat bij Mart van Schijndel wel de aula van het Centraal Museum in Utrecht. Ik hoop ook dat het ministerie van Volksgezondheid dat nu wordt gebouwd, er over honderd jaar nog in zijn volle glorie zal staan. Dat het zodanig is verankerd in het stadsbeeld dat geen Hagenaar het kwijt wil. Die illusie heeft iedere architect. We willen allemaal voortleven.'

W. van den Heuvel, oud-wethouder Dronten, destijds verantwoordelijk voor gemeenschapscentrum De Meerpaal: 'Wij hebben ook zo'n affaire gehad. De Meerpaal is in de jaren zestig gebouwd als een overdekt marktplein, zoals de architect het noemde, waar een theatergezelschap moest kunnen optreden terwijl de kermis draaide. In de jaren tachtig dachten wij daar anders over en hebben we het theater dichtgemaakt, zodat de hal en het theater geen last meer hadden van elkaar. De architect was het daarmee niet eens en spande een rechtszaak aan. Daar zijn we mee gestopt vanwege de gezondheidstoestand van de architect. Het waren puur inwendige verbouwingen, dan gaat het auteursrecht niet op, vind ik. Het auteursrecht is allemaal mooi en aardig, maar een gebouw moet wel bruikbaar zijn. De architect kan wel willen bepalen waar de stoelen moeten staan, maar wij moeten het gebouw exploiteren.'

Teun Koolhaas, architect: 'Architectuur is toegepaste kunst, een gebouw is een gebruiksartikel. Ik ben niet tegen aanpassingen, ook niet tegen sloop, als het maar met egards en in overleg gebeurt. Veranderingen kunnen het best door de oorspronkelijke architect worden aangebracht. Maar dat kan niet altijd, die is soms dood of dement. Je moet er niet zo maar in gaan veranderen .

'Soms voldoet een gebouw niet. Het Maupoleum in de Jodenbreestraat in Amsterdam bijvoorbeeld. Dat was verrezen aan een doorlopende weg die er niet kwam - de Wibautstraat werd niet doorgetrokken. Daar kan de architect ook niks aan doen. Politici wilden vervolgens op die plek de faculteit drama en dans van de Hogeschool voor de Kunsten hebben. Het Maupoleum was daarvoor niet geschikt. Ik heb toen een nieuwe hogeschool gebouwd. Al die mooie jongens en meisjes in het hartje van de stad, vlakbij de Stopera. Het is mooi dat ze voor Amsterdam behouden zijn. Tja, het leven moet beslissen.'

T. bij de Vaate, wethouder ouderenzorg Noordoostpolder: 'Het verzorgingshuis De Golfslag is 25 jaar geleden gebouwd en heeft naar de maatstaven van nu veel te kleine kamers. Het gebouw is best mooi om naar te kijken - hoewel, daar kun je over twisten. We hebben nieuwbouwplannen met aanleunwoningen, waardoor ouderen langer op zichzelf kunnen blijven wonen. Er worden nu eenmaal andere eisen gesteld aan de ouderenzorg dan toen. Het verzorgingshuis wordt afgebroken zodra de nieuwbouw klaar is. Daar is de architect tegen. Wij zijn zelf een procedure tegen hem begonnen, want we willen geen kort geding hebben als de eerste paal de grond ingaat. De rechter heeft bepaald dat de sloop geen inbreuk is op zijn auteursrecht.'

Chris Vegter, architect: 'Het auteursrecht is een belangrijk goed, gebouwen zijn niet vogelvrij. In de auteurswet staat dat verminken niet mag. Daar ben ik het beslist mee eens. Natuurlijk mogen veranderingen worden aangebracht, als je het gebouw maar met respect behandelt. Een gebouw is een levend stuk dat zich moet gedragen naar praktische zaken. Ik heb wel eens een rechtszaak gewonnen. Dat ging om een verbouwing van de Friesland Bank in Leeuwarden. De rechter bepaalde dat er sprake was van beschadiging van het gebouw en daardoor van de reputatie van de architect. Ik kan er verder niks over zeggen, want de partijen hebben afgesproken er het zwijgen toe te doen.'

Harmen Grunstra, vice-voorzitter Bond van Nederlandse Architecten: 'Architecten moeten ruimte geven aan verlangens van de samenleving als die gebouwen wil vervangen of functies op een andere wijze wil huisvesten. Anders zou het op persoonlijke monumentenzorg gaan lijken. Niemand heeft zich met succes tegen sloop kunnen keren als er geen sprake was van cultuur-historische betekenis. In de architectenwereld heb je grofweg twee stromingen. Oude architecten hangen de klassieke benadering aan: mijn werk is beschermd en daar moet je van afblijven. Jonge architecten werpen geen blokkade op tegen nieuwe ontwikkelingen. Dat geldt ook voor bouwkundige aanpassingen. Jongere architecten zijn eerder geneigd te denken: vandaag zit jij aan mijn gebouw, morgen ik aan het jouwe.'

Jaap Stam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden