Boekrecensie

Auke Hulst schreef sciencefiction-in-sciencefiction in zijn beste roman tot nu toe ★★★★☆

In zijn nieuwe roman maakt Auke Hulst dankbaar gebruik van de mogelijkheden van zijn eerste literaire liefde: sciencefiction. Maar De Mitsukoshi Troostbaby Company is nog veel meer. Een boek dat zindert van lef, ambitie en eruditie.

Maarten Steenmeijer
null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

Het is 2032. Schrijver Auke van der Hulst (geboren in 1997 en dus 22 jaar jonger dan Auke Hulst, die van 1975 is) werkt aan twee boeken tegelijk. Het eerste moet zijn nieuwe roman De lasso van de tijd worden. Op verzoek van zijn redacteur houdt hij daarnaast een logboek bij dat een ‘Privé-domein-achtige uitgave’ moet worden. Door gedoe rond zijn vorige roman had Van der Hulst aan zichtbaarheid ingeboet, het logboek zou hem weer in de kijker moeten spelen.

Beide boeken – het logboek en de roman, die elkaar in De Mitsukoshi Troostbaby Company in grote brokstukken afwisselen – roteren rond het in de kiem gesmoorde vaderschap van de schrijver. In het logboek legt hij uit hoe dat zit. Toen zijn vriendin Mila onverwacht zwanger werd, besloot zij op eigen houtje het kind weg te laten halen. Vanaf dat moment voelde hij zich een ‘vader die niet werd’, een ‘vader zonder kind’. Zout in de wonde is dat Mila niet lang nadat ze uit elkaar zijn gegaan, een kind krijgt van een andere man.

Jaren later wordt hij zelf alsnog vader, maar dan van een robotkind – het is tenslotte niet voor niets 2032 – dat door een Japans bedrijf is gefabriceerd op basis van het dna van het geaborteerde kindje. Het is een meisje, ze heet Scottie, is 7 jaar oud wanneer ze het leven van de schrijver binnenkomt en blijkt een ‘denkende, voelende, zelfbewuste machine’ te zijn waaraan de schrijver zich hecht als was zij van vlees en bloed.

Tijdreizen

In het andere boek waaraan Auke van der Hulst werkt, de roman De lasso van de tijd, voert hij alter ego’s op van Mila en hemzelf: zij heet Sam en hij heet Kaj (en dat is bijna dezelfde naam die de echte schrijver, Auke Hulst, gaf aan zijn alter ego in Kinderen van het Ruige Land, de roman over zijn traumatische jeugd op het Groningse platteland waarmee hij doorbrak). Nog sterker dan het logboek heeft het verhaal van Sam en Kaj een hoog soortelijk gewicht aan sciencefiction. Wat gebeurt er? Dankzij de Nederlandse start-up Tijdlijn krijgt Kaj de gelegenheid om terug in de tijd te reizen en kan hij alles op alles zetten om de loop der gebeurtenissen een dusdanige draai te geven dat het kindje wél blijft leven en hij alsnog vader kan worden. Dat pakt natuurlijk veel ingewikkelder uit dan verwacht.

In zijn reisboek Motel Songs (2017) citeert Auke Hulst de door hem zeer bewonderde sf-schrijver Philip K. Dick, die de psychologische functie van het genre heeft omschreven als een ontkoppeling van de lezer van zijn eigen wereld. Die vlieger gaat zonder meer op voor het logboek, maar De lasso van de tijd doet daar nog een schepje bovenop: de roman is sciencefiction-in-sciencefiction en ontkoppelt dubbelop.

In De Mitsukoshi Troostbaby Company maakt Auke Hulst dus dankbaar gebruik van de mogelijkheden van zijn eerste grote literaire liefde, het sf-genre: de technologische fantasieën, het spel met ruimte en tijd, de verdubbelingen… Maar het boek is geen volbloed sf-roman en evenmin een ingenieus gedachtenexperiment in de voetsporen van Borges, wiens verhaal ‘De tuin met zich splitsende paden’ prominent resoneert (met name in De lasso van de tijd).

De sciencefictionelementen, hoe vernuftig, spannend en ontroerend ook (robotkind Scottie is niet alleen slim maar ook een ontzettende lieverd), staan in dienst van iets anders: het zelfonderzoek van Auke van der Hulst. Waarom ging het mis met Mila? Vanwaar dat intense verlangen naar het vaderschap? En waarom wordt zijn relatie met Scottie problematisch?

Verraad aan de ander

De antwoorden op deze vragen hebben veel te maken met het schrijverschap. Schrijven betekent, zo bedenkt Van der Hulst, dat je niet samenvalt met de wereld waarin je leeft maar altijd bezig bent met de wereld die je aan het scheppen bent. En schrijven is bovendien het wegdrukken van andermans perspectieven ten gunste van je eigen visie. Schrijven is, kortom, verraad aan de ander.

Is De Mitsukoshi Troostbaby Company een roman met een therapeutische ziel? In die richting wijzen bijvoorbeeld de gesprekken die Van der Hulst met zijn therapeut heeft. Daarover merkt hij onder meer op dat ze hem ‘inzichten (hebben) gegeven die schrijven me niet heeft gegeven’. Als je dat leest, vraag je je verwonderd af: als gesprekstherapieën beter werken, waarom dan de ontzaglijke moeite nemen om twee boeken van samen meer dan 600 pagina’s bij elkaar te schrijven om tot meer zelfinzicht te komen?

De vraag dringt zich opnieuw op als je bent aangekomen bij het van emoties overlopende slot van het dagboek. Van der Hulst trekt het boetekleed aan door een in therapeutentaal verpakte conclusie te trekken en vervolgens weg te zakken in een mantra van verbale zelfkastijding. En dat is het dan?

Meer dan zelfanalyse

Wel als je dit slotakkoord als een eindconclusie ziet. Maar dat ligt niet voor de hand als je de superieure complexiteit van De Mitsukoshi Troostbaby Company voor ogen houdt. Het therapeutische discours maakt daar deel van uit, maar heeft het niet voor het zeggen. Want er gebeurt heel veel in de ruim 600 pagina’s die de roman rijk is. Er wordt hartstochtelijk teruggeblikt, prachtig verteld en spannend gefantaseerd. Er wordt eigenzinnig geopinieerd en gefilosofeerd over een waaier aan onderwerpen en kwesties, van het overgeorganiseerde Nederland tot de (on)macht van taal en de vraag wat het wezen van onze menselijkheid is. En, kers op de taart, er worden bijna terloops tikjes uitgedeeld aan het literaire wereldje.

De Mitsukoshi Troostbaby Company is dus veel meer dan een lijvige zelfanalyse. Zó veel dat je na de roman gelezen te hebben een diepe buiging zou willen maken voor de schrijver, die met deze van lef, ambitie, eruditie, stijl en veelzijdigheid zinderende roman een nieuwe dimensie toevoegt aan de verbeelding van zijn jeugd, zijn liefdesleven en zijn schrijverschap in romans en reisboeken als Jij en ik en alles daartussenin, Kinderen van het Ruige Land, En ik herinner me Titus Broederland en Motel Songs. Om het kort en bondig te zeggen: Auke Hulst is een groot schrijver en De Mitsukoshi Troostbaby Company is, tot nader order, zijn magnum opus.

Auke Hulst: De Mitsukoshi Troostbaby Company. Ambo Anthos; 607 pagina’s; € 26,99.

null Beeld Ambo Anthos
Beeld Ambo Anthos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden