Boekrecensie De testamenten

Atwood laat zich niet klakkeloos annexeren ★★★☆☆

Maakt Margaret Atwood de opgeklopte verwachtingen waar in het vervolg op The Handmaid’s Tale? Een vaardige pen heeft ze zeker, al zijn niet alle verhaallijnen even boeiend.

Beeld Deborah van der Schaaf

Weinig schrijvers valt bij leven zo veel erkenning ten deel als de nu bijna 80-jarige Canadese Margaret Atwood. Haar naam staat al jaren in het rijtje Nobelprijskandidaten, ze ontving literaire prijzen en eredoctoraten, haar wereldwijde verkoopcijfers zijn duizelingwekkend, en dan heeft ze ook nog eens twee miljoen fans op Twitter.

Ronduit spectaculair was het tweede leven voor haar dystopische roman The Handmaid’s Tale (Het verhaal van de dienstmaagd) uit 1985, waarin ze de gevolgen beschrijft van een christenfundamentalistische coup in grote delen van de Verenigde Staten. In de jonge staat Gilead geldt de Bijbel als richtsnoer – in zijn allerzwartste, oudtestamentische gedaante welteverstaan. Mannelijke wezens hebben de alleenheerschappij, vrouwelijke zijn er veroordeeld tot kinderen baren en volledige dienstbaarheid. In 2017 belandde de roman plotseling op de bestsellerlijsten, met dank aan een bingewatchwaardige serie én aan de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten. Sindsdien staat de auteur te boek als profetes: zij voorzag bijna 35 jaar geleden al wat volgens menigeen inmiddels realiteit dreigt te worden. Sindsdien hullen activistes zich bij demonstraties graag in het huiveringwekkende uniform van de dienstmaagden: lange rode gewaden met witte kappen.

Maar Atwood laat zich niet klakkeloos annexeren. In januari vorig jaar, na een onverkwikkelijke affaire rond een Canadese hoogleraar, schreef ze in een opiniestuk dat de #MeToo-beweging nooit mag leiden tot heksenprocessen. Beschuldiging betekent immers nog geen schuld. Prompt heette ze een bad feminist: ze misbruikte haar privileges als machtig schrijfster om de verhalen van slachtoffers in twijfel te trekken. Je zou erom kunnen grinniken als het niet zo treurig was.

Margaret Atwood: De testamenten Beeld Prometheus

Begin deze maand verscheen De testamenten, het langverwachte vervolg op Het verhaal van de dienstmaagd. De lancering ervan was omringd met nogal hysterische geheimhoudingsclausules – zie het fraaie interview met de auteur onlangs in deze krant. Maakt ze de opgeklopte verwachtingen waar?

Tot op zekere hoogte. Ook als je (zoals ik) geen erge liefhebber bent van het dystopische genre zul je dankzij Atwoods vaardige pen genoeg aardigs in de roman kunnen vinden.

Drie vrouwen

De testamenten volgt de wederwaardigheden van drie vrouwen, die netjes om beurten centraal staan: het Canadese pubermeisje Daisy, de in Gilead opgegroeide twintiger Agnes en de machtige, oude Tante Lydia. Was de laatste in Het verhaal van de dienstmaagd nog een sluwe, eendimensionale slechterik, nu kom je haar beweegredenen te weten. Het maakt haar meteen tot het gelaagdste personage van de drie. In de hoofdstukken over Daisy en Agnes zakt de verhaallijn dikwijls in, naar Tante Lydia blijf je benieuwd.

Waarom besloot deze vrouw, vóór de coup een rechtschapen rechter, ruimhartig mee te werken met het nieuwe regime? Welnu, tijdens de gruwelijke martelingen die ze aanvankelijk onderging, hield één gedachte haar overeind: ‘Het kan me niet schelen hoelang het duurt of hoeveel stront ik in de tussentijd op mijn bord krijg, maar ik zet het je betaald.’ Uiteraard moet ze, door dit pact met de duivel te sluiten, voortdurend vuile handen maken, maar dat neemt ze voor lief. ‘Je kunt beter opgaan in de menigte, de godlovende, schijnheilige, haatzaaiende menigte. Je kunt beter stenen gooien dan het mikpunt van stenen zijn. Althans beter voor je overlevingskansen.’

Toch blijkt Tante Lydia geen klassieke burgemeester in oorlogstijd. Het gaat haar niet alléén om het redden van de eigen huid. Met veel geduld en op zeer geslepen wijze lukt het haar om de staat Gilead van binnenuit op te blazen. Althans, dat beweert ze zelf, in het ‘testament’ dat ze achterlaat.

Collaboreren met de goeie bedoelingen, dus. Of het een fijn concept is weet ik niet. Maar het is Atwoods verdienste dat ze zo’n morele keuze uiterst inzichtelijk maakt.

Margaret Atwood: De testamenten 

Uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann en Tjadine Stheeman. Prometheus; 439 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden