BOEKRECENSIEEcologieën – Een album der natuur

Atte Jongstra voert de lezer mee op een lange tocht vol bijzonderheden ★★★☆☆

In zijn ‘album der natuur’ strooit Atte Jongstra kwistig met weetjes en anekdotes. De charme van dit boek is dat het wegblijft van de gebaande paden. 

Beeld AFdH

Altijd naast de gebaande paden kijken, dat werkt ontspannend, schrijft Atte Jongstra in Ecologieën  Een album der natuur. En, voegt hij eraan toe: ‘Al te zeer gefocust zijn kan je wandeling door het leven ernstig bekorten.’

En dus gaat Jongstra hink-stap-sprong ‘op zoek naar het ecologisch gevoel door de eeuwen heen’, zoals hij dat in 2018 ook deed in zijn boek De ontgroende mens. Dat klinkt precies zo onbegrensd als het is: het boek is een grabbelton aan verhalen, anekdotes en beschrijvingen. Het is vrij letterlijk een album geworden: naast de verzameling verhandelingen is er – in aantrekkelijke vormgeving – ruime aandacht voor (oude) illustraties en tekstfragmenten.

Tal van bonte figuren en fenomenen passeren de revue. Met soms lachwekkende beschrijvingen, zoals over de Internationale Dag van het Naakt Tuinieren (die bestaat!). Voor Jongstra is dat gegeven aanleiding om op zoek te gaan naar de wortels van het ‘naturisme’.

Feiten en anekdotes

Jongstra is belezen, nieuwsgierig en strooit kwistig met wetenswaardigheden. Wie wist bijvoorbeeld dat ‘de wandelende dominee’ in de 19de eeuw een gekend fenomeen was? Een van hen was Ahasverus van den Berg, naast predikant te Barneveld en wandelaar ook nog dichter én auteur van een (wandel)boek over de Veluwe. De prediker figureert in een hoofdstuk over het Beekbergerwoud, waarover ene Jan Wttewaal dan weer schreef.

Zo rijgt Jongstra het ene feit aan de andere anekdote, geregeld met de toevoeging dat hij het genoemde werk van de betrokkene niet heeft kunnen lezen (of een ander werk vond op Google Books).

Dat maakt het behalve een bonte reeks vertellingen over kleurrijke figuren en het ‘ecologisch denken’ in tijden waarin die term nog niet bestond, ook het geschrift van een huiskamergeleerde. Die is prettig bezeten en schrijft hier en daar aanstekelijk, maar voor een klassiek ‘natuurboek’ ruikt dit album te veel naar studeerkamer en oude bibliotheken, en te weinig naar buitenlucht.

Buiten de gebaande paden

Dat Jongstra tijdens zijn tocht gebaande paden mijdt, is de charme van dit boek. Om hem te volgen moet je wel bereid zijn je te laten meevoeren, en daarin maakt hij het de onbevangen lezer soms lastig. Af en toe lijkt hij zelf ook de weg kwijt te zijn. Zoals in de slotbeschouwing met corona als actuele aanleiding. Dat leidt meer tot een soort dagboekproza (‘23 maart 2020: nog geen droge kuchjes, temperatuur voorhoofd normaal’), waarin Jongstra met de losse pols aan het schrijven slaat over wat hoogstpersoonlijke dingen van de dag (lusteloosheid, het nieuws uit de krant) en een verslagje van zijn zoektocht op Google naar het woord ‘corona’. Dat laatste was ooit de naam van een stoomschip, een sigaar en een Amsterdamse bloemenzaak waaraan de Duitse keizer Wilhelm I ooit een bezoek bracht. Verdomd interessant, maar in zijn poging om dit enigszins logisch in een boek over ‘ecologieën’ te jassen, raakte Jongstra deze lezer kwijt. Gelukkig was dat aan het slot van een lange tocht vol bijzonderheden.

Atte Jongstra: Ecologieën – Een album der natuur. AFdH; 288 pagina’s; € 27,50.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden