BoekrecensieAsymmetrie

Asymmetrie is een briljant gecomponeerde roman (vier sterren)

Beeld Martyn F. Overweel

Het is een zondagmiddag in 2002 in Central Park. Alice Dodge, een 25-jarige redactie-assistente bij een New Yorkse uitgeverij, raakt in gesprek met een man van rond de 70. Ze kent hem: het is Ezra Blazer, schrijver en meervoudig winnaar van de Pulitzer Prize. Ze neemt chocolade en een ijsje van hem aan, en wanneer hij op een gegeven moment vraagt: ‘Dus, juffrouw Alice. Durf je het aan?’, luidt haar antwoord: ‘Ik zie geen reden waarom niet.’

Aldus de opening van de debuutroman Asymmetrie van Lisa Halliday. Op de pagina’s die volgen lezen we hoe er tussen de jeugdige, onbevangen redactie-assistente en de oudere, zelfverzekerde auteur een intieme relatie ontstaat. Een asymmetrische ook. Het is vooral de schrijver die uitmaakt wanneer de twee afspreken en hoe die afspraken worden ingevuld. Hij vraagt Alice medicijnen en andere zaken voor hem mee te brengen. Hij geeft haar geld en cadeautjes, stelt voor haar studieschuld voor haar af te lossen. Hij heeft haar telefoonnummer; zij niet het zijne.

Aan de asymmetrie van de relatie draagt ook het grote verschil in leeftijd en levenservaring bij. In hun gesprekken is Blazer de mentor en Alice de leergierige gezellin die zich laaft aan de kennis en ervaring van de wijze meester.

 Lisa Halliday: Asymmetrie (4*).
Uit het Engels vertaald door Lisette Graswinckel.
Atlas Contact; 234 pagina’s; € 22,99.

Philip Roth

Wie het al niet in de voorpubliciteit rond dit in de VS zeer lovend ontvangen boek had meegekregen, ontdekt het al lezend: Ezra Blazer is een nauwelijks verhuld portret van Philip Roth, met wie Halliday enige tijd een relatie had toen ze bij een literair agentschap werkte. Maar deze roman richt zich niet op de exploitatie van Roths beroemdheid of het uitventen van saillante details.

Zeker, het fysieke malheur en de toenemende kwetsbaarheid van de bejaarde schrijver spelen een rol van betekenis, maar dat de oudere Roth leed aan hartproblemen, rugpijn en andere kwalen is algemeen bekend, niet in de laatste plaats dankzij hemzelf.

Gaandeweg veranderen de verhoudingen. Alice krijgt meer zelfvertrouwen, durft eigen standpunten in te nemen. Ook zij heeft literaire ambities, maar ze  wil niet over zichzelf schrijven, zoals Ezra. Niet belangrijk genoeg. Haar onderwerpen zijn oorlog, dictaturen, wereldse zaken, en ze vraagt zich in gemoede af ‘of zij als voormalig koormeisje uit Massachusetts in staat zou zijn de zielenroerselen van een moslimman te vertolken’.

Onvermijdelijk komt aan de relatie een eind.

Asymmetrie is opgebouwd uit drie delen. Na het deel ‘Zotternij’, waarin het verhaal van Alice en Ezra wordt verteld, neemt de roman een radicale wending. Deel twee heet ‘Waanzin’ en heeft een jonge Iraaks-Amerikaanse econoom als hoofdpersoon: Amar Ala Jaafari. Hij is voornemens van de VS, waar hij woont, via Londen en Istanbul naar Koerdisch Irak te reizen, op zoek naar zijn broer Sami, die sinds kort wordt vermist.

Amar wordt echter op Heathrow aan een langdurig verhoor onderworpen. ‘Waanzin’ bestaat deels uit de kafkaëske ondervraging die Amar ondergaat, deels uit de herinneringen die die vragen oproepen, en die zijn complexe persoonlijke situatie schetsen.

Centraal hierin staan de zeer uiteenlopende – zeg maar: asymmetrische – manieren waarop Sami en Amar hun leven hebben ingericht. Beiden zijn opgegroeid en opgeleid in de VS. Sami is echter getrouwd met een Iraakse en na zijn studie medicijnen teruggekeerd naar het land van zijn ouders. Amar is econoom geworden, gespecialiseerd in, jawel, risicoaversie.

Compositorisch vernuft

Asymmetrie lijkt op het eerste gezicht een merkwaardig onevenwichtig boek dat er alles aan doet zijn titel waar te maken. Maar wie niet over Alice’s terloopse overweging betreffende ‘de zielenroerselen van een moslimman’ heeft heen gelezen, ontdekt al snel dat deze roman juist een verbluffend staaltje van compositorisch vernuft is.

‘Zotternij’ en ‘Waanzin’ mogen dan op verhaalniveau sterk van elkaar verschillen, in hun thematiek spiegelen ze elkaar. De spiegel is trouwens een van de vele motieven die de twee delen verbinden, net als Lewis Carroll (Alice heet niet zomaar Alice), literatuur, condooms, abortus en gin rummy. Voor de oplettende lezer is Asymmetrie een feest.

In het korte slotdeel van de roman, ‘Ezra Blazers Desert Island Discs’, geeft de auteur nog een laatste subtiele hint hoe we dit boek moeten lezen.

Lisa Hallidays debuut is een briljant gecomponeerde roman. Maar het is minstens evenzeer een uitdagend onderzoek naar de taak van de literatuur, de verantwoordelijkheid van de schrijver. Geen vertoog, geen stellingname. Halliday peinst en overweegt. Roepen kan altijd nog. 

Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden